“ITIGIL MO ANG CHEMO O HUWAG KANG DUMALO SA KASAL!” SIGAW NG NANAY KO—PERO NANG GAMITIN NIYA ANG KANYANG POSISYON SA OSPITAL PARA PILITING BAGUHIN ANG GAMUTAN KO, ISANG TAWAG ANG SUMIRA SA KANYANG KARERA
“ITIGIL MO ANG CHEMO O HUWAG KANG DUMALO SA KASAL!” SIGAW NG NANAY KO—PERO NANG GAMITIN NIYA ANG KANYANG POSISYON SA OSPITAL PARA PILITING BAGUHIN ANG GAMUTAN KO, ISANG TAWAG ANG SUMIRA SA KANYANG KARERA
“Claire, isang araw lang naman ang hinihingi namin. Hindi ka ba puwedeng lumiban muna sa chemotherapy mo?”
Iyan ang sinabi ng nanay ko tatlong linggo bago ang kasal ng kapatid kong si David.
Nasa ospital ako noon.
Nakaupo sa isang malamig na recliner, may kumot sa aking mga binti at may gamot na dahan-dahang dumadaloy sa IV line na nakakabit sa port sa aking dibdib.
Tatlumpu't apat na taong gulang ako.
May stage three breast cancer.
At nasa ikaanim na linggo ako ng labindalawang linggong nakaplanong paggamot.
Hindi ko inakalang darating ang araw na kailangan kong ipagtanggol sa sarili kong pamilya ang karapatan kong magpagamot.
Pero mas hindi ko inakalang ang nanay kong may tatlumpu't dalawang taong karanasan sa medisina ang siyang susubok baguhin ang treatment schedule ko nang walang pahintulot.
Dahil para sa kanya, mas mahalaga ang mga litrato sa kasal.
At nang tumanggi ako, tuluyan nila akong itinakwil.
Akala nila, doon matatapos ang lahat.
Hindi nila alam na ang ginawa ni Mama ay may naiwan palang digital record.
At noong Martes pagkatapos ng kasal, isang tawag mula sa hospital ethics committee ang magbabago sa buhay naming lahat.
Ang pangalan ko ay Claire Vance.
Noong una akong ma-diagnose ng breast cancer, pakiramdam ko ay biglang tumigil ang mundo.
Isang araw, iniisip ko lang kung paano matatapos ang mga report sa trabaho.
Kinabukasan, nakaupo na ako sa harap ng isang doktor na nagpapaliwanag ng biopsy results.
“Claire,” maingat na sabi ni Dr. Harrison, “kailangan nating simulan ang paggamot sa lalong madaling panahon.”
Hindi ko halos narinig ang sumunod niyang mga salita.
Cancer.
Stage three.
Chemotherapy.
Mga pagsusuri.
Mga posibleng side effect.
Parang mga salitang lumulutang sa hangin.
Pag-uwi ko, umiyak ako nang ilang oras.
Hindi dahil gusto kong sumuko.
Kundi dahil natatakot ako.
Natatakot akong hindi na ako makabalik sa dati kong buhay.
Natatakot akong mawalan ng buhok.
Natatakot akong magkasakit nang mas malala.
At higit sa lahat, natatakot akong hindi ko na makita ang susunod kong kaarawan.
Pero nang matapos ang unang gabi ng pag-iyak, nagpasya akong lumaban.
Sumunod ako sa treatment plan.
Nagpa-blood test.
Uminom ng mga iniresetang gamot.
At bumalik sa infusion center sa bawat nakatakdang araw.
May mga umagang halos hindi ako makabangon.
May mga gabing ang tanging kaya kong kainin ay crackers at sabaw.
Pero hindi ako tumigil.
Sa ospital, naging malapit ako sa isang nurse na nagngangalang Patricia.
Nasa edad limampu siya.
Mahinahon magsalita.
At may kakaibang kakayahang patawanin ang mga pasyente kahit mahirap ang kanilang pinagdaraanan.
“Isa na namang araw na nalampasan mo,” sinasabi niya pagkatapos ng bawat session.
At kahit pagod na pagod ako, napapangiti ako.
Iyon ang mga sandaling nagpapaalala sa akin na hindi lang ako isang pasyenteng may cancer.
Tao pa rin ako.
May pangarap.
May kinabukasan.
At may karapatang ipaglaban ang sarili kong buhay.
Tatlong linggo bago ang kasal ni David, nakatanggap ako ng mensahe mula kay Mama.
Claire, kailangan nating pag-usapan ang chemo schedule mo.
Napakunot ang noo ko.
Bakit po?
Mabilis siyang sumagot.
October 14 ang kasal ni David. Treatment day mo iyon.
Binuksan ko ang calendar ko.
Tama siya.
Nakatakda ang ikapitong chemotherapy session ko sa parehong araw.
Alas-kuwatro ng hapon ang seremonya.
Pero kailangan kong nasa infusion center nang mas maaga para sa mga pagsusuri at paggamot.
Matagal kong tinitigan ang dalawang schedule.
Pagkatapos ay sumagot ako.
Ma, hindi ko puwedeng basta ilipat ang treatment. Pero kung maayos ang pakiramdam ko pagkatapos, baka makadaan ako sa reception.
Akala ko maiintindihan niya.
Mali ako.
Hindi puwede iyan.
Napakurap ako.
Bakit po?
Alas-tres ang family photos. Kailangan nandoon ka.
Huminga ako nang malalim.
Ma, may chemotherapy ako.
Sigurado akong maiintindihan ng doktor mo. Isang session lang naman.
Matagal kong tinitigan ang screen.
Isang session lang naman.
Para bang dental appointment lang iyon.
Para bang maaari kong piliing huwag magpagamot dahil may photographer na naghihintay.
Napansin ni Nurse Patricia na tahimik ako.
“Claire, okay ka lang?”
Iniabot ko sa kanya ang cellphone.
Binasa niya ang mga mensahe.
Unti-unting nawala ang ngiti niya.
“Alam ng nanay mo ang kondisyon mo?”
Tumango ako.
“Opo. Nurse practitioner siya sa Memorial Hospital.”
Napataas ang kilay ni Patricia.
“Kung ganoon, dapat alam niyang hindi puwedeng basta baguhin ang treatment plan mo dahil sa isang social event.”
“Akala niya, kaya kong ilipat nang ilang araw.”
Ibinalik niya ang cellphone.
“Ang oncologist mo ang magpapasya kung may medikal na dahilan para baguhin ang schedule. Hindi ang nanay mo. Hindi ang kapatid mo. At lalong hindi ang photographer.”
Napatawa ako nang mahina.
Pero pagkatapos, napaluha ako.
“Akala ko po, maiintindihan nila.”
Hinawakan niya ang balikat ko.
“May mga taong hindi nakakaunawa hangga't hindi sila mismo ang dumaranas.”
Makalipas ang sampung minuto, tumunog muli ang cellphone ko.
Si David naman.
Sinabi ni Mom ang problema. Seryoso ka bang sisirain mo ang kasal namin ni Sarah?
Napaupo ako nang tuwid.
David, hindi ko sinisira ang kasal ninyo. May chemotherapy ako sa araw na iyon.
Agad siyang sumagot.
Libo-libong dolyar ang binayad namin sa photographer. Nakaayos na ang lahat ng family shots.
Alam ko. Kaya sinabi kong susubukan kong pumunta sa reception kung kakayanin ko.
Hindi sapat iyon.
Napapikit ako.
David, may stage three cancer ako.
Ilang segundo ang lumipas.
Pagkatapos ay dumating ang sagot niya.
Lahat tayo may problema, Claire. Huwag mong gawing tungkol sa sakit mo ang kasal ko.
Hindi ko namalayang tumutulo na pala ang luha ko.
Ang kapatid kong binantayan ko noong bata pa siya.
Ang batang tinulungan kong gumawa ng homework.
Ang lalaking pinahiram ko ng pera noong nawalan siya ng trabaho.
Siya ang nagsasabing huwag kong gawing tungkol sa sakit ko ang araw ng kanyang kasal.
Hindi ko na siya sinagot.
Inilapag ko ang cellphone.
At tumingin sa IV bag sa tabi ko.
May mga pagkakataong hindi mo kailangang makipagtalo para malaman mong mali ang isang tao.
Kailangan mo lang maalalang buhay mo ang nakataya.
Kinabukasan, tumawag si Mama.
“Claire, nakausap mo na ba ang doktor mo?”
“Hindi pa po.”
“Bakit hindi?”
“Dahil wala naman akong dahilan para baguhin ang schedule.”
Napabuntong-hininga siya.
“Anak, matagal na akong nagtatrabaho sa healthcare. Alam ko ang mga ganitong bagay.”
“Ma, si Dr. Harrison ang oncologist ko.”
“Hindi mo kailangang ipaalala sa akin kung sino ang doktor mo.”
Tahimik ako.
“Makinig ka,” pagpapatuloy niya. “Isang araw lang ito. Hindi mo ba kayang magsakripisyo para sa kapatid mo?”
Parang may humigpit sa dibdib ko.
“Ma, araw-araw akong nagsasakripisyo para mabuhay.”
“Napakadrama mo naman.”
Hindi ako nakasagot.
“Hindi naman ibig sabihin na kapag may cancer ka, kailangan nang umikot sa iyo ang buong pamilya.”
Napapikit ako.
“Ma, hindi ko hinihinging umikot sa akin ang kasal.”
“Kung ganoon, ayusin mo ang schedule mo.”
“Hindi ko po gagawin iyon nang walang payo ng doktor.”
Bumuntong-hininga siya.
“Napakatigas talaga ng ulo mo.”
Pagkatapos ay ibinaba niya ang telepono.
Akala ko, iyon na ang pinakamasakit na mangyayari sa linggong iyon.
Pero noong Miyerkules ng umaga, may tumawag mula sa oncology clinic.
At doon nagsimula ang tunay na bangungot.
“Ms. Claire Vance?”
“Opo?”
“Tumatawag po ako mula sa opisina ni Dr. Harrison.”
Bigla akong kinabahan.
“May problema po ba sa results ko?”
“Wala naman pong bagong resulta na kailangang ipag-alala. Pero may natanggap kaming request tungkol sa treatment schedule ninyo.”
Napakunot ang noo ko.
“Anong request?”
“May isang nurse practitioner mula sa Memorial Hospital na humiling na ipagpaliban ang inyong October 14 infusion.”
Nanlamig ang mga kamay ko.
“Ano?”
“Ang pangalan po ay Evelyn Vance.”
Hindi ako makahinga.
Si Mama.
“Sinabi niyang kabilang siya sa medical team na nangangasiwa sa inyong home care.”
Napahawak ako sa mesa.
“Hindi po totoo iyon.”
Tumahimik ang kausap ko.
“Sinabi rin niya na nakararanas kayo ng matinding gastrointestinal toxicity at kailangang ipagpaliban ang chemotherapy nang apat na araw.”
Napapikit ako.
Hindi iyon ang sinabi ng doktor ko.
Wala akong bagong kondisyong nangangailangan ng ganitong pagbabago.
At hindi ako pumayag na makialam si Mama sa paggamot ko.
“Hindi po totoo,” nanginginig kong sabi. “Nanay ko po siya. Gusto niyang ilipat ang treatment ko dahil sa kasal ng kapatid ko.”
Mahabang katahimikan.
Pagkatapos ay maingat na nagsalita ang coordinator.
“Ms. Vance, kailangan po kayong makausap ni Dr. Harrison.”
“Opo.”
“Hindi po namin binago ang appointment ninyo. Naka-hold ang request habang bine-verify.”
Napahawak ako sa dibdib.
“Salamat.”
“Claire,” dagdag niya, “gumamit ang nagpadala ng professional credentials at hospital letterhead. Kaya kailangan naming maitala nang maayos ang nangyari.”
Pagkababa ko ng telepono, matagal akong nakatulala.
Hindi ako makapaniwala.
Hindi lang pala ako pinipilit ni Mama.
Ginamit niya ang kanyang propesyon para magmukhang medikal na desisyon ang gusto niyang mangyari.
At ang pinakamasakit?
Ang taong dapat unang nakakaunawa kung bakit mahalaga ang paggamot ko ang siyang nagsinungaling tungkol sa kalusugan ko.
Kinahapunan, nakausap ko si Dr. Harrison.
Nasa opisina niya ako, hawak ang maliit na bote ng tubig na hindi ko man lang mainom.
“Claire,” sabi niya, “gusto kong malinaw ito.”
Tumango ako.
“Walang pagbabago sa treatment plan mo batay sa request na natanggap namin.”
Napaluha ako sa ginhawa.
“Salamat po.”
“Kung kailangan nating mag-adjust, gagawin natin iyon batay sa aktuwal mong kondisyon at sa clinical assessment.”
“Opo.”
Tiningnan niya ako nang maingat.
“May pahintulot ba ang nanay mong makipag-ugnayan sa medical team mo bilang treating clinician?”
Umiling ako.
“Wala po.”
“May pahintulot ba siyang mag-access ng medical records mo?”
“Wala rin po.”
Tumahimik si Dr. Harrison.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Kailangan naming i-document ito at i-report sa nararapat na mga tanggapan.”
Napatitig ako.
“Dok, ayokong masira ang buhay ni Mama.”
Lumambot ang kanyang mukha.
“Naiintindihan ko.”
Napayuko ako.
“Pero nanay ko pa rin siya.”
“Claire, hindi ikaw ang gumawa ng request na iyon.”
Tumulo ang luha ko.
“Alam ko po.”
“Ang responsibilidad naming protektahan ang pasyente ay hindi nawawala dahil kamag-anak ang taong sangkot.”
Tahimik akong tumango.
Pagkatapos ay tinanong niya:
“Gusto mo bang magkaroon ng support person sa susunod mong appointment?”
Napaisip ako.
Wala akong asawa.
Wala akong anak.
At sa mga nakaraang buwan, umaasa akong kahit papaano ay makakasama ko ang pamilya ko sa mahirap na laban na ito.
Pero ngayon, hindi ko na alam kung sino ang tatawagan.
“Hindi ko pa po alam,” bulong ko.
Ngumiti siya nang mahinahon.
“Hindi mo kailangang magdesisyon ngayon.”
Noong Huwebes ng hapon, tumawag si Mama.
Hindi pa ako nakakapagsalita nang marinig ko ang galit niyang boses.
“Claire! Alam mo ba ang ginawa mo?”
Napakurap ako.
“Ano po?”
“Pinagmukha mo akong sinungaling sa harap ng oncologist mo!”
Napatayo ako.
“Ma, nagsinungaling ka.”
“Anong klaseng anak ang gagawa niyan sa sarili niyang ina?”
“Ma, sinabi mong may medical complication ako kahit wala naman!”
“Ginagawa ko lang ang kailangan para sa pamilya!”
“Ginamit mo ang credentials mo para baguhin ang paggamot ko!”
Tahimik siya nang ilang segundo.
Pagkatapos ay sumigaw:
“ITIGIL MO ANG CHEMO O HUWAG KANG DUMALO SA KASAL!”
Parang tumigil ang oras.
Hawak ko ang cellphone.
Naririnig ko ang sariling paghinga.
At sa unang pagkakataon, malinaw kong nakita kung gaano kalayo ang handang puntahan ng nanay ko para masunod ang gusto niya.
“Pumili ka ngayon,” dagdag niya.
Hindi na ako umiyak.
Hindi na ako nagmakaawa.
Mahinahon akong sumagot.
“Pinipili kong mabuhay, Ma.”
Tahimik siya.
Pagkatapos ay malamig niyang sinabi:
“Kung ganoon, hindi ka na imbitado.”
Napapikit ako.
“Huwag kang pupunta sa simbahan.”
“Ma…”
“Huwag kang pupunta sa reception.”
Hindi ako nakasagot.
“At huwag mong asahang isasama ka sa family photos.”
Tumulo ang luha ko.
“Ma, anak mo rin ako.”
Sandaling natahimik ang kabilang linya.
Pagkatapos ay sinabi niya ang mga salitang hindi ko kailanman makakalimutan.
“Kung mahalaga sa iyo ang pamilya, hindi mo kami ilalagay sa ganitong sitwasyon.”
At ibinaba niya ang telepono.
Kinagabihan, may mensahe si David.
Sinabi ni Mom na ayaw mong makipag-cooperate.
Tinitigan ko ang screen.
David, hindi ako puwedeng basta lumiban sa chemotherapy.
Hindi ka naman talaga marunong makisama.
Napahawak ako sa noo.
Hindi ito tungkol sa pakikisama.
Claire, pagod na akong ipaliwanag sa lahat kung bakit wala ka sa wedding photos.
Matagal akong nag-isip bago sumagot.
Pagkatapos ay nag-type ako.
Sabihin mo ang totoo.
Agad siyang sumagot.
Ano?
Sabihin mong may cancer ako at kailangan kong magpagamot.
Wala nang sumunod na mensahe.
Kinabukasan, nagpadala ng maikling text ang fiancée niyang si Sarah.
Claire, narinig kong hindi ka makakapunta. Sana okay ka.
Napatingin ako sa mensahe.
Hindi ko alam kung gaano karami ang sinabi sa kanya ni David.
Kaya sumagot ako nang maingat.
May chemotherapy ako sa araw ng kasal ninyo. Sinubukan kong humanap ng paraan para makadaan pagkatapos, pero sinabi nina Mom at David na huwag na akong pumunta.
Makalipas ang ilang minuto, sumagot si Sarah.
Hindi ko alam na ganoon ang nangyari.
Pagkatapos ay may isa pang mensahe.
Patawad, Claire. Hindi ko hiningi na baguhin mo ang paggamot mo para sa mga litrato.
Napaluha ako.
Sa unang pagkakataon sa loob ng ilang araw, may isang taong nakakita sa sitwasyon nang malinaw.
Salamat, Sarah. Sana maging maganda ang kasal ninyo.
Hindi na ako nakialam sa kanilang paghahanda.
Hindi ko gustong sirain ang araw nila.
Gusto ko lang mabuhay para makita ang mga araw na darating pagkatapos nito.
Dumating ang Sabado, October 14.
Araw ng kasal ni David.
Habang naghahanda ang dalawang daang bisita sa isang magandang vineyard, nasa infusion center ako.
Suot ko ang malambot kong sweater.
May kumot sa aking mga binti.
At may IV line na nakakabit sa port ko.
Sa labas ng bintana, mahina ang ulan.
Dumating si Nurse Patricia na may dalang ginger tea.
“Good morning, Claire.”
Ngumiti ako.
“Good morning.”
“Handa ka na?”
Huminga ako nang malalim.
“Opo.”
Sinuri muna ng medical team ang mga kinakailangang resulta at ang kondisyon ko bago itinuloy ang nakatakdang paggamot.
Habang nagsisimula ang infusion, inilapag ni Patricia ang isang maliit na paper bag sa tabi ko.
“Ano po ito?”
“Buksan mo.”
Sa loob ay may isang pares ng malalambot na medyas.
May maliliit na dilaw na bulaklak.
At isang card.
Isang araw sa bawat pagkakataon. Hindi ka nag-iisa.
Napaluha ako.
“Patricia…”
Ngumiti siya.
“Alam kong mahirap ang araw na ito.”
Hinawakan ko ang card.
“Dapat nasa kasal ako ng kapatid ko.”
Umupo siya sandali sa tabi ko.
“Masakit kapag hindi tayo naiintindihan ng mga taong mahal natin.”
Tumango ako.
“Pero hindi ibig sabihin noon na mali ang pinili mo.”
Tahimik akong umiyak.
Hindi malakas.
Hindi desperado.
Kundi parang may bigat na unti-unting lumalabas sa dibdib ko.
Makalipas ang ilang oras, nag-vibrate ang cellphone ko.
May litrato sa family group chat.
Nakatayo si David sa tabi ni Sarah.
Nakangiti si Mama.
Nasa likod nila ang magandang hardin at mga ilaw.
At sa isang gilid ng larawan, may puwang kung saan dapat sana ako nakatayo.
Tinitigan ko iyon nang ilang segundo.
Pagkatapos ay isinara ko ang cellphone.
Hindi ko kailangang makita ang bawat litrato para malaman kung ano ang nawawala.
At hindi ko kailangang nasa larawan para patunayang bahagi ako ng pamilya.
Noong Martes ng umaga, nasa sofa ako sa bahay.
Pagod pa rin ang katawan ko.
May kumot sa aking mga binti at isang mangkok ng crackers sa mesa.
Biglang tumunog ang cellphone.
Hindi pamilyar ang numero.
Pero ang nakasulat sa caller ID ay:
Memorial Health System — Legal and Compliance Office.
Kinabahan ako.
“Hello?”
“Ms. Claire Vance?”
“Opo.”
“Magandang umaga. Ako si Arthur Davies, chief compliance officer ng Memorial Hospital.”
Biglang bumilis ang tibok ng puso ko.
“May problema po ba?”
“Tumatawag ako tungkol sa isang pormal na imbestigasyon na may kaugnayan sa nurse practitioner na si Evelyn Vance.”
Napapikit ako.
Si Mama.
“Kailangan po naming kumpirmahin ang ilang detalye tungkol sa access sa inyong medical records at sa request na ipinadala sa inyong oncology clinic.”
Tahimik akong nakinig.
Ipinaliwanag niyang matapos makatanggap ng reklamo at mga kaugnay na dokumento, nagsagawa ang ospital ng paunang pagsusuri sa paggamit ng hospital systems.
May nakita silang mga access log na nangangailangan ng paliwanag.
“Ms. Vance,” tanong niya, “binigyan ba ninyo si Evelyn ng pahintulot na buksan ang inyong oncology records bilang bahagi ng inyong medical care?”
“Hindi po.”
“Siya ba ang inyong treating clinician?”
“Hindi.”
“May pahintulot ba siyang humiling ng pagbabago sa inyong chemotherapy schedule?”
“Wala po.”
Sandaling tumahimik si Arthur.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Salamat. Mahalaga ang inyong sagot sa imbestigasyon.”
Napalunok ako.
“Ano po ang mangyayari sa kanya?”
“May proseso kaming kailangang sundin. Susuriin ang mga dokumento, access records, at paliwanag ng mga taong sangkot.”
Tumango ako kahit hindi niya ako nakikita.
“Ang maaari kong sabihin sa ngayon,” dagdag niya, “ay pansamantala nang inalis ang kanyang access sa mga sensitibong system habang nagpapatuloy ang pagsusuri.”
Nanlamig ako.
Hindi ako natuwa.
Hindi ako nakaramdam ng paghihiganti.
Ang naramdaman ko ay lungkot.
Dahil ang nanay kong minsang nagturo sa akin na dapat laging gawin ang tama ay nahaharap ngayon sa mga tanong tungkol sa sarili niyang propesyon.
At lahat iyon ay nagsimula dahil ayaw niyang tanggapin ang salitang hindi mula sa kanyang anak.
Kinahapunan, may tumawag si David.
Hindi ko sinagot.
Tumawag ulit.
At muli.
Pagkatapos ay nagpadala siya ng mensahe.
Claire, ano'ng ginawa mo kay Mom?!
Tinitigan ko ang screen.
Wala akong ginawa kay Mom.
Agad siyang sumagot.
Sinuspinde siya sa trabaho! May imbestigasyon!
Huminga ako nang malalim.
David, ginamit niya ang kanyang medical credentials para humiling ng pagbabago sa paggamot ko nang walang pahintulot.
Hindi mo ba puwedeng sabihin na misunderstanding lang?
Napapikit ako.
Hindi iyon misunderstanding.
Pamilya tayo!
Matagal kong tinitigan ang dalawang salitang iyon.
Pamilya tayo.
Nasaan ang salitang iyon noong nakaupo ako sa infusion center?
Nasaan iyon noong pinapili ako ni Mama sa pagitan ng chemotherapy at kasal?
Nasaan iyon noong sinabi ni David na sinisira ko ang wedding album niya?
Dahan-dahan akong nag-type.
Pamilya tayo, David. Kaya mas masakit ang ginawa ninyo.
Wala siyang isinagot.
Kinagabihan, tumawag si Mama.
Sinagot ko.
“Claire…”
Hindi na siya galit.
Umiiyak siya.
“Anak, kailangan mo akong tulungan.”
Napapikit ako.
“Ano po ang nangyari?”
“Pinapapaliwanag nila sa akin ang mga access sa records mo.”
Tahimik ako.
“Sinabi nilang may mga pagkakataong binuksan ko ang chart mo kahit hindi ako bahagi ng care team.”
“Ginawa mo po ba iyon?”
Mahabang katahimikan.
Pagkatapos ay bumulong siya:
“Oo.”
Parang may malamig na tubig na ibinuhos sa akin.
“Bakit, Ma?”
“Gusto ko lang malaman kung kumusta ka.”
“Puwede mo naman akong tanungin.”
“Hindi mo sinasabi ang lahat.”
“Dahil medical records ko iyon, Ma. May karapatan akong piliin kung ano ang ibabahagi ko.”
Nagsimulang humikbi siya.
“Anak, baka mawalan ako ng trabaho.”
Hindi ako nakasagot.
“Tatlumpu't dalawang taon akong nagtrabaho para sa lisensiya at reputasyon ko.”
Napaluha ako.
“Alam ko po.”
“Puwede mo bang sabihin sa kanila na pumayag ka?”
Nanigas ako.
“Ano?”
“Sabihin mo na lang na may verbal consent ako.”
Napapikit ako.
“Pero wala, Ma.”
“Claire, pakiusap.”
“Pinapagsinungaling mo na naman ako.”
Tumahimik siya.
“Hindi mo ba nakikita kung gaano kalala ang nangyayari sa akin?”
Tumulo ang luha ko.
“Nakikita ko, Ma.”
“Kung ganoon, tulungan mo ako!”
Huminga ako nang malalim.
“Ma, noong sinabi kong kailangan kong mag-chemo, hindi mo ako tinulungan.”
Tahimik siya.
“Noong sinabi kong natatakot ako, sinabi mong madrama ako.”
“Claire…”
“At noong kailangan kong pumili sa pagitan ng kalusugan ko at kasal ni David, sinabi mong hindi na ako bahagi ng pamilya.”
Narinig kong humihikbi siya.
“Patawad.”
Matagal akong tahimik.
Pagkatapos ay sinabi ko:
“Hindi ko alam kung kaya kitang patawarin ngayon.”
“Anak…”
“Pero hindi ako magsisinungaling para itago ang ginawa mo.”
At sa pagkakataong iyon, ako ang nagbaba ng telepono.
Hindi natapos ang imbestigasyon sa isang araw.
Sinuri ang mga electronic access log.
Ang request na ipinadala sa oncology clinic.
Ang paggamit ng professional credentials.
At ang paliwanag ni Mama.
May pagkakataon siyang sumagot sa mga alegasyon.
May mga dokumentong kailangang beripikahin.
At may mga prosesong kailangang sundin.
Makalipas ang ilang linggo, nakatanggap ako ng pormal na abiso.
Tinapos ng Memorial Hospital ang employment ni Mama matapos ang internal disciplinary process.
Iniulat din sa naaangkop na licensing authority ang mga natuklasang may kaugnayan sa posibleng paglabag sa propesyonal na tungkulin at privacy.
Ang magiging desisyon tungkol sa kanyang lisensiya ay hiwalay pang proseso.
Hindi ko alam kung ano ang magiging huling resulta niyon.
Pero alam kong hindi na niya kayang ituring na simpleng away-pamilya ang ginawa niya.
May tunay na pasyenteng naapektuhan.
May medical records na binuksan nang walang malinaw na pahintulot.
At may pagtatangkang baguhin ang paggamot batay sa isang dahilan na walang kinalaman sa kalusugan.
Hindi ko hiniling na mawalan siya ng trabaho.
Pero hindi ko rin hiniling na gawin niya ang mga bagay na iyon.
Isang buwan pagkatapos ng kasal, dumalaw si Sarah.
Nagulat ako nang makita siya sa pintuan.
May dala siyang maliit na basket.
May crackers.
Ginger candies.
Malambot na medyas.
At isang simpleng card.
“Claire,” mahina niyang sabi, “puwede ba tayong mag-usap?”
Pinapasok ko siya.
Umupo kami sa sala.
Matagal siyang tahimik bago nagsalita.
“Hindi ko alam na pinipilit ka nilang ilipat ang chemotherapy mo.”
Tumango ako.
“Akala ko, alam mo.”
Umiling siya.
“Ang sinabi sa akin, ayaw mong pumunta dahil galit ka sa pamilya.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi iyon totoo.”
“Alam ko na ngayon.”
Napayuko siya.
“Noong wedding day, may narinig akong sinabi ni David sa isang pinsan niya.”
“Ano?”
“Sinabi niyang mas mabuti raw na wala ka dahil baka maging malungkot ang mga litrato kapag nakita ng mga tao na may sakit ka.”
Parang may humigpit sa dibdib ko.
Hindi ako nakapagsalita.
Tumulo ang luha ni Sarah.
“Claire, hindi ko alam kung paano ko haharapin ang katotohanang ganoon niya kayang pag-usapan ang sarili niyang kapatid.”
Tahimik akong nakinig.
“Pinag-awayan namin iyon pagkatapos ng kasal.”
Napatingin ako.
“Sarah…”
“Hindi ko gustong magsimula ang pagsasama namin sa ganitong klaseng pagtrato sa isang tao.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Hindi ko kayang baguhin ang ginawa nila. Pero gusto kong malaman mong hindi mo sinira ang kasal namin.”
Tumulo ang luha ko.
“Salamat.”
Ngumiti siya nang malungkot.
“At kung kailangan mo ng kasama sa isang appointment, puwede mo akong tawagan.”
Sa unang pagkakataon matapos ang maraming linggo, nakaramdam ako ng kaunting ginhawa.
Hindi dahil may nagligtas sa akin.
Kundi dahil may isang taong kusang pumiling umupo sa tabi ko.
Nagpatuloy ang paggamot ko.
May mga araw na mas maayos ang pakiramdam ko.
May mga araw na kailangan kong magpahinga nang halos buong araw.
May mga pagsusuring nagbigay ng pag-asa.
May mga resulta ring kailangang pag-usapang mabuti sa doktor.
Hindi naging madali ang bawat linggo.
Pero unti-unti kong natutunang huwag sukatin ang buhay ko sa mga araw na malakas ako.
May halaga rin ang mga araw na mahina ako.
May halaga ang pahinga.
May halaga ang paghingi ng tulong.
At may halaga ang pagsasabing hindi ko kaya ngayon.
Isang umaga, habang naghihintay ako sa infusion center, lumapit si Patricia.
“Claire, may gusto akong ipakita.”
May hawak siyang maliit na notebook.
“Ano po iyan?”
“Mga mensahe mula sa ilang taong naging malapit sa iyo rito.”
Binuksan ko iyon.
May sulat mula sa isang matandang pasyenteng madalas kong makausap.
May simpleng drawing mula sa anak ng isang nurse.
May mensahe mula sa receptionist na laging nag-aabot sa akin ng tubig.
At may maliit na papel na may nakasulat:
Hindi ka nag-iisa sa laban na ito.
Napahawak ako sa bibig.
“Bakit po ninyo ginawa ito?”
Ngumiti si Patricia.
“Dahil minsan, kailangang ipaalala sa isang tao na marami pa ring nagmamalasakit sa kanya.”
Umiyak ako.
Pero sa pagkakataong iyon, hindi lamang dahil sa sakit.
Umiyak ako dahil may mga taong hindi ko kadugo na marunong palang magmahal nang walang hinihinging kapalit.
Makalipas ang ilang buwan, nakatanggap ako ng sulat mula kay Mama.
Hindi siya tumawag.
Hindi siya nagpadala ng galit na mensahe.
Isang sulat lamang.
Matagal ko itong tinitigan bago binuksan.
Claire,
Hindi ko alam kung paano sisimulan ang paghingi ng tawad.
Buong buhay kong inisip na dahil matagal na akong nagtatrabaho sa medisina, mas alam ko ang dapat gawin kaysa sa ibang tao.
Pero nakalimutan kong ang pagiging propesyonal ay hindi nagbibigay sa akin ng karapatang kontrolin ang paggamot ng sarili kong anak.
Mas pinili kong isipin ang kasal ni David kaysa ang takot na pinagdaraanan mo.
Mas inalala ko ang mga litrato kaysa ang kalusugan mo.
At nang hindi mo sinunod ang gusto ko, ginamit ko ang posisyon ko sa paraang hindi ko dapat ginawa.
Wala akong maidadahilan doon.
Hindi ko alam kung mapapatawad mo ako.
Pero gusto kong malaman mong mali ako.
Hindi mo kailangang piliin ang pamilya kapalit ng sarili mong buhay.
Ako ang dapat unang nagsabi niyan sa iyo.
Patawad, anak.
—Mom
Natapos kong basahin ang sulat nang umiiyak.
Hindi ko agad siya tinawagan.
Hindi ko rin itinapon ang sulat.
Itinupi ko lamang iyon.
At inilagay sa drawer.
Dahil may mga sugat na hindi gumagaling sa isang paghingi ng tawad.
Kailangan ng panahon.
At higit sa lahat, kailangan ng pagbabago.
Isang taon matapos ang araw na pinapili ako ni Mama sa pagitan ng chemotherapy at kasal, nakaupo ako sa isang maliit na parke.
May hawak akong mainit na kape.
Mahina ang hangin.
At may mga batang naglalaro sa damuhan.
Hindi pa tapos ang lahat ng follow-up at pangangalagang kailangan ko.
May mga appointment pa rin.
May mga araw pa ring may takot.
Pero may mga bagay na nagbago.
Mas natuto akong pakinggan ang sarili kong katawan.
Mas natuto akong tumanggi.
At mas natuto akong piliin ang mga taong kayang respetuhin ang mga hangganan ko.
May dumating na mensahe mula kay David.
Claire, puwede ba tayong magkape minsan?
Matagal kong tinitigan iyon.
Pagkatapos ay sumagot ako.
Puwede. Pero kailangan nating pag-usapan ang nangyari nang hindi mo ako sinisisi sa naging desisyon ni Mom.
Makalipas ang ilang minuto, sumagot siya.
Alam ko. Patawad.
Hindi ko alam kung magiging maayos muli ang relasyon namin.
Pero sa unang pagkakataon, hindi na ako natatakot sa posibilidad na hindi.
Dahil natutunan kong ang pagmamahal sa pamilya ay hindi nangangahulugang kailangan kong tanggapin ang lahat ng pananakit nila.
Noong huling beses kong makausap si Dr. Harrison tungkol sa aking mga susunod na hakbang, tinanong niya ako:
“Claire, kumusta ka talaga?”
Napangiti ako nang mahina.
“May mga araw pa rin pong mahirap.”
Tumango siya.
“Normal na maraming emosyon sa ganitong pinagdaraanan.”
Huminga ako nang malalim.
“Pero mas marunong na po akong alagaan ang sarili ko.”
Ngumiti siya.
“Mabuti.”
Tumingin ako sa bintana.
Naalala ko ang araw ng kasal ni David.
Ang mga litrato.
Ang mga mensahe.
Ang boses ni Mama.
Itigil mo ang chemo o huwag kang dumalo sa kasal.
Noong araw na iyon, akala nila, makokontrol nila ako sa pamamagitan ng pag-alis ng imbitasyon.
Akala nila, matatakot akong maiwan.
Akala nila, mas mahalaga sa akin ang pagiging bahagi ng family photo kaysa ang sariling kalusugan.
Pero nagkamali sila.
Dahil sa araw na iyon, habang nakaupo ako sa ilalim ng IV drip, may isang bagay akong piniling hindi na isuko.
Ang karapatan kong mabuhay.
At ang karapatan kong magpasya para sa sarili kong katawan kasama ang medical team na tunay na nangangalaga sa akin.
Ngayon, nakatago pa rin sa isang drawer ang wedding invitation ni David.
Hindi ko iyon itinapon.
Katabi nito ang sulat ni Mama.
At ang maliit na card na ibinigay ni Nurse Patricia noong araw ng kasal.
Tatlong papel.
Tatlong alaala.
Ang una, paalala ng araw na hindi ako piniling unawain ng pamilya ko.
Ang ikalawa, paalala na kahit ang mga taong nakasakit sa atin ay maaaring matutong aminin ang kanilang pagkakamali.
At ang ikatlo, paalala na may pagmamahal na hindi kailangang ipagpilitan.
Minsan, binubuksan ko ang drawer at tinitingnan ang tatlo.
Hindi para balikan ang galit.
Kundi para maalala kung gaano kalayo na ang narating ko.
Hindi ko alam kung ilang magagandang araw pa ang naghihintay sa akin.
Wala namang sinuman ang nakaaalam niyon.
Pero alam ko na ngayon na hindi ko kailangang sayangin ang mga araw ko sa pagpapatunay ng halaga ko sa mga taong handang ipagpalit ang kalusugan ko sa isang magandang litrato.
Noong October 14, hindi ako nakatayo sa tabi ng kapatid ko sa altar.
Wala ako sa mga family photos.
Wala ako sa reception.
At wala akong suot na magandang damit.
Nasa ospital ako.
May IV line sa dibdib.
May kumot sa mga binti.
At may nurse na tahimik na humawak sa kamay ko.
Pero kung tatanungin ako ngayon kung pinagsisisihan kong hindi ako pumunta sa kasal, iisa lang ang sagot ko.
Hindi.
Dahil ang isang wedding album ay maaaring itago sa loob ng maraming taon.
Pero ang pagkakataong alagaan ang sarili mong buhay ay hindi dapat isugal para lamang mapunan ang isang puwang sa litrato.
May you like
Pinili kong mabuhay, kahit ang kapalit noon ay ang hindi nila ako piliin.
At sa lahat ng desisyong ginawa ko sa gitna ng pinakamahirap na taon ng buhay ko, iyon ang hindi ko kailanman pagsisisihan.
