LABINGWALO AKO NANG MANGAKO KAMI NG UNA KONG NOBYO NA MAGKIKITA MULI—21 TAON PAGKATAPOS, ANAK KO ANG NAGBALIK SA AKIN SA KANYA
LABINGWALO AKO NANG MANGAKO KAMI NG UNA KONG NOBYO NA MAGKIKITA MULI—21 TAON PAGKATAPOS, ANAK KO ANG NAGBALIK SA AKIN SA KANYA
Labingwalong taong gulang ako nang gumawa kami ng unang nobyo kong si Miguel ng pangakong pareho naming alam na baka hindi namin kayang tuparin.
Katatapos lang ng concert ng paborito naming banda noon.
Nasa parking lot kami, nakaupo sa hood ng lumang kotse niya habang unti-unting umaalis ang mga tao.
Pareho kaming aalis para magkolehiyo makalipas ang ilang linggo.
Magkaibang lungsod.
Magkaibang direksiyon.
At kahit walang gustong magsabi, pareho naming alam na darating ang puntong magiging mahirap ang relasyon namin.
Kaya sa halip na pag-usapan ang posibilidad na maghiwalay, gumawa kami ng katawa-tawang kasunduan.
“Kapag single pa rin tayo after twenty years,” sabi ni Miguel, “bumalik tayo rito.”
“Sa concert?”
“Kapag tumutugtog pa sila.”
“Paano kung panot ka na?”
“Then madali mo akong makikita.”
Natawa ako.
“Same city?”
“Same band.”
“Same crowd?”
“Hanapin natin ang isa't isa.”
Iniabot niya ang hinliliit niya.
“Promise?”
Hinawakan ko iyon.
“Promise.”
Ganoon ka kaseryoso ang mga pangako kapag labingwalo ka.
Para bang ang dalawampung taon ay hindi totoong panahon.
Pero dumating ang Agosto.
Umalis kami.
Sinubukan naming ipagpatuloy ang relasyon.
Walang nagtaksil.
Walang third party.
Walang malaking away na pwedeng sisihin.
Napagod lang kami.
Mahal ang biyahe.
Magkaiba ang schedule.
Kapag tumatawag siya, nasa klase ako.
Kapag libre ako, may trabaho siya.
Unti-unting naging tanungan kung sino ang mas nagsisikap ang dating masasayang tawag namin.
Hanggang isang gabi, ako ang nagsabi:
“Miguel, baka kailangan muna nating tigilan.”
Matagal siyang hindi nagsalita.
Pagkatapos ay mahina niyang sinabi:
“Kung iyon ang gusto mo.”
Hindi iyon ang gusto ko.
Pero iyon ang sinabi ko.
At hinayaan niya ako.
Akala ko iyon na ang katapusan namin.
Nagpatuloy ang buhay.
Nakapagtapos ako.
Nagtrabaho.
Nakilala ko si Daniel.
Hindi siya katulad ni Miguel.
At mabuti iyon.
Hindi ko hinanap ang unang pag-ibig ko sa bawat lalaking nakilala ko.
Minahal ko si Daniel dahil siya si Daniel.
Makalipas ang ilang taon, nagpakasal kami.
Nagkaroon kami ng anak na babae, si Mara.
Masayahin si Daniel.
Kapag galit si Mara, kaya niyang patawanin iyon sa pamamagitan lang ng maling pagsayaw.
Tuwing Linggo, gumagawa siya ng pancakes at palaging nasusunog ang unang batch.
Kapag pinagtatawanan namin siya, ipinipilit niyang iyon daw ang “chef's portion.”
Labimpitong taon kaming nagsama.
At noong Marso, namatay siya.
Mabilis ang nangyari.
May sakit siyang matagal naming nilalabanan, pero hanggang sa huli, may bahagi sa akin na naniwalang may isa pang buwan.
Isa pang Pasko.
Isa pang birthday.
Isa pang Linggo ng sunog na pancakes.
Wala na pala.
Pagkatapos niyang mawala, para akong natutong huminga mula sa simula.
Hindi ako naghahanap ng bagong pag-ibig.
Hindi ko nga alam kung paano muling magiging normal ang bahay namin.
Pagkaraan ng ilang buwan, pumasok sa kusina ang labing-anim na taong gulang kong anak.
“Ma?”
“Ano?”
“May concert.”
“Congratulations.”
“Hindi ako humihingi ng congratulations.”
“Then ano?”
Binanggit niya ang pangalan ng banda.
Napatigil ako.
Iyon.
Ang banda namin ni Miguel.
“Buhay pa sila?”
Napatawa si Mara.
“Grabe ka naman.”
“Anak, matanda na sila noong panahon ko.”
“Wala sa friends ko ang gustong sumama.”
“Ako ang backup?”
“Hindi. Ikaw ang may gusto sa ancient music.”
“Ancient?”
Ngumisi siya.
“Please?”
Pumayag ako.
Pag-akyat niya sa kuwarto, naiwan akong nakatayo sa kusina.
At biglang bumalik ang parking lot.
Ang lumang kotse.
Ang hinliliit ni Miguel.
Dalawampung taon.
Pareho kaming single.
Bumalik tayo.
Hindi ko alam kung naalala pa niya.
At sigurado akong hindi siya pupunta.
Lumipas na ang dalawampu't isang taon.
May buhay na nangyari sa pagitan.
May asawa akong minahal.
May anak.
May libing.
May mga taong nawala.
Ang pangako ng dalawang labingwalong taong gulang ay hindi utang na kailangang singilin.
Kaya nang pumunta kami ni Mara sa concert, hindi ko siya hinanap.
Hanggang sa ikatlong kanta.
Tatlong hanay sa kaliwa.
Nakatayo ang isang lalaking nakatiklop ang mga braso habang tumatalon ang lahat sa paligid niya.
Parang huminto ang puso ko.
Mas matanda.
May ilang puti na sa buhok.
Mas malapad ang balikat.
Pero pareho ang paraan ng pagtayo.
Miguel.
Agad akong tumingin sa entablado.
Hindi.
Hindi ako lalapit.
Siguro nakita rin niya ako.
Siguro hindi.
Mas mabuting hayaan na lang.
May dalawampu't isang taon sa pagitan namin.
Hindi basta nilalampasan iyon sa isang concert.
Makalipas ang ilang kanta, sinabi kong bibili ako ng tubig.
“Dito ka lang.”
“Ma, sixteen na ako.”
“Eksakto. Dito ka lang.”
Pumila ako.
Habang hinihintay ko ang order, may dumampi sa balikat ko.
Paglingon ko—
siya.
“Andrea?”
Parang bumalik ako sa labingwalo.
“Miguel.”
Napangiti siya.
Hindi iyong malaking ngiti.
Iyong alanganing ngiti ng taong hindi alam kung yakap ba o handshake ang nararapat pagkatapos ng dalawampu't isang taon.
“Hello.”
“Hello.”
Iyon lang.
Dalawang dekada ng katahimikan.
At “hello.”
Lumipat kami malapit sa concession area kung saan mas mahina ang tugtog.
“Kamusta ka?”
tanong niya.
Hindi ko alam kung paano sasagutin ang ganoong tanong.
Mabuti?
Hindi.
Masama?
Hindi rin.
“Mahabang kuwento.”
Tumango siya.
“Ako rin.”
Napansin niya ang wedding ring na suot ko pa rin.
Hindi ko pa kayang tanggalin.
“May asawa ka.”
“Meron.”
Ngumiti siya nang bahagya.
Pagkatapos ay napansin niya ang paraan ng pagkakasabi ko.
“Meron?”
“Namatay siya nitong Marso.”
Agad na nawala ang ngiti niya.
“Andrea…”
“Okay lang.”
Hindi naman.
Pero iyon ang automatic na sagot ng mga biyuda kapag ayaw nilang umiyak sa harap ng concession stand.
“I'm—”
Tumigil siya.
Pagkatapos ay nag-Tagalog.
“Nakikiramay ako.”
“Salamat.”
Tahimik kami sandali.
Pagkatapos ay sinabi niya ang bagay na hindi ko inaasahan.
“Hindi ako nag-asawa.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi?”
“Hindi.”
May mga relasyon daw siya.
May babaeng muntik na niyang pakasalan.
May mga taong minahal niya.
Pero walang natuloy sa kasal.
Pagkatapos ay huminga siya nang malalim.
“May kailangan akong sabihin sa'yo.”
“Ano?”
“Matagal ko nang dala.”
Napakunot ang noo ko.
“Hayaan mo lang akong matapos bago ka magsalita.”
Tumango ako.
Tumingin siya sa hawak niyang baso.
“Binalikan kita.”
“Ano?”
“Noong first year natin sa college.”
Akala ko ang ibig niyang sabihin ay bumalik siya sa concert.
“Hindi ngayon?”
Umiling siya.
“Noong unang Christmas break pagkatapos nating maghiwalay.”
Parang biglang lumamig ang paligid.
“Ano'ng ibig mong sabihin?”
“Umuwi ako. Apat na araw akong nagpanggap na okay ako.”
Napangiti siya nang mapait.
“Hindi pala.”
Sumakay daw siya sa kotse.
Tatlong oras siyang nagmaneho.
Dumiretso sa bahay ng mga magulang ko.
“Pumunta ka sa bahay?”
“Oo.”
“Kailan?”
Sinabi niya ang petsa.
Tatlong araw bago Pasko.
Alam ko agad kung nasaan ako noon.
May holiday shift ako sa bookstore.
“Sinong nagbukas ng pinto?”
Napatingin siya sa akin.
“Papa mo.”
Nawala ang ingay ng concert sa pandinig ko.
“Ano'ng sinabi niya?”
“Na wala ka.”
“Totoo. Nasa trabaho ako.”
Tumango siya.
“Then sinabi niyang huwag na kitang guluhin.”
Nanigas ako.
“Ano?”
“May nakilala ka na raw sa school.”
Napailing ako.
“Wala.”
“Alam ko na ngayon.”
“Hindi. Miguel, wala talaga.”
Napapikit siya.
“Sinabi niyang okay ka na. Masaya ka. At ayaw mong bumalik ako para guluhin ulit ang buhay mo.”
“Hindi ko sinabi iyon.”
“Sinabi niyang ikaw ang nagpasabi.”
“Hindi.”
Parang nasaktan siya ulit sa isang bagay na dalawampu't isang taon nang nangyari.
Nagsimula akong magtanong.
Ano ang suot ni Papa?
Nasa driveway ba ang kotse ni Mama?
Anong oras?
Ano ang hitsura ng Christmas decorations namin?
Nasagot niya.
Hindi siya gumagawa ng kuwento.
Naroon siya.
Habang ako, labing-siyam na taong gulang, ay nasa bookstore at palihim na tumitingin sa telepono tuwing may break.
Naghihintay.
Umaasang tatawag si Miguel.
Sa bawat kotseng bumabagal sa harap ng bahay namin, sumisilip ako sa bintana.
Hindi ko siya tinawagan dahil ako ang nakipaghiwalay.
Akala ko magiging makasarili akong hilahin siyang pabalik.
At sa loob ng maraming taon, may isang maliit na sugat akong dinala.
Hindi niya ako ipinaglaban.
Ngayon, nakatayo siya sa harap ko.
At nalaman kong pumunta pala siya.
“Akala ko hindi mo ako ipinaglaban.”
Mahina ang boses ko.
Nagbago ang mukha niya.
“Akala ko pinili mong wala ako.”
Pareho kaming natahimik.
Pagkatapos ay may alaala akong biglang bumalik.
Anim na taon nang patay si Papa.
Bago siya namatay, may isang hapon sa ospital na kaming dalawa lang.
Mahina na siya noon.
Minsan tulog.
Minsan gising.
Bigla niyang hinawakan ang kamay ko.
“Andrea.”
“Ano, Pa?”
“Sana mapatawad mo ako sa desisyong ginawa ko na hindi naman akin para gawin.”
Hindi ko naintindihan.
Akala ko pangkalahatang guilt lang ng isang ama.
Mahigpit si Papa.
Maraming bawal.
Maraming opinyon sa damit, kaibigan, trabaho, pera.
Hinalikan ko lang ang noo niya.
“Wala kang kailangang hinging tawad.”
Ngayon—
naiintindihan ko na.
“Sinabi niya sa akin.”
“Ano?”
Inulit ko ang sinabi ni Papa.
Namutla si Miguel.
At may isa pang alaala akong naalala.
Noong first year ko sa college, kumuha ako ng brochures mula sa university na halos isang oras lang mula sa school ni Miguel.
Hindi pa ako nag-aapply.
Pero iniisip ko.
Nalaman ni Papa.
Galit na galit siya.
“Hindi ka lilipat dahil lang nahihirapan kang malayo sa boyfriend mo.”
“Buhay ko ito.”
“Mas magandang school ang pinasukan mo ngayon.”
“Hindi pa nga ako nagdedesisyon!”
“Balang araw maiintindihan mo rin.”
Doon ko naunawaan.
Alam ni Papa kung bakit pumunta si Miguel.
Hindi niya nakita ang dating nobyo kong biglang sumusulpot.
Nakita niya ang lalaking dahilan kung bakit pinag-iisipan ng anak niyang baguhin ang direksiyon ng pag-aaral.
Natakot siya.
At sa isip niya, pinoprotektahan niya ang kinabukasan ko.
Kung sasabihin niyang malungkot pa ako, baka manatili si Miguel.
Kung sasabihin lang niyang umalis, baka tawagan ako.
Kaya ibinigay niya ang isang kasinungalingang alam niyang maaaring paniwalaan ng isang disenteng labing-siyam na taong gulang.
May iba na ako.
Pinili ko nang magpatuloy.
At naniwala si Miguel dahil akala niyang paggalang iyon sa desisyon ko.
“Dapat tinawagan kita,” sabi niya.
“Oo.”
Napatingin siya sa akin na parang hindi niya inasahang sasang-ayon ako.
“At dapat tinawagan din kita.”
Tumango siya.
Hindi ko kayang isisi kay Papa ang buong dalawampu't isang taon.
Oo, itinulak niya kaming magkahiwalay.
Pero pagkatapos noon?
Amin na ang katahimikan.
Pareho kaming bata.
Parehong nasaktan.
Parehong may pride.
May ginawa si Papa na hindi niya karapatang gawin.
Pero hindi rin kami mga manikang walang sariling desisyon.
“May isang bagay pa,” sabi ni Miguel.
“Ano?”
“Akala ko matagal kitang hindi nalimutan kaya hindi ako nag-asawa.”
Napatingin ako sa kanya.
“Akala mo?”
“Hindi pala ganoon kasimple.”
Nagkaroon daw siya ng mga seryosong relasyon.
Minsan, umabot sila sa pag-uusap tungkol sa kasal.
Pero may napansin siyang pattern sa sarili niya.
Kapag lumalayo ang taong mahal niya—
hindi niya hinahabol.
Hindi siya nagtatanong.
Hinahayaan niya.
Para bang natutunan niya noong labing-siyam siya na ang paggalang sa desisyon ng taong mahal mo ay nangangahulugang hindi ka na dapat magtanong nang pangalawang beses.
“Napakagaling kong umalis bago pa nila kailangang sabihin nang dalawang beses.”
Malungkot siyang ngumiti.
Hindi iyon romantiko.
At nagpapasalamat ako roon.
Ayokong sabihin niyang dalawampu't isang taon siyang naghintay sa akin na parang walang ibang buhay na nangyari.
Hindi iyon pagmamahal.
Iyon ay alamat.
At ayokong maging alamat niya.
“Iniisip mo ba minsan kung ano sana ang nangyari?”
tanong niya.
“Oo.”
“Pinagsisisihan mo?”
Tumingin ako sa wedding ring ko.
Naalala ko si Daniel.
Ang sunog niyang pancakes.
Ang tawa niya.
Ang kamay niyang hinawakan ko sa ospital.
At si Mara.
“Hindi.”
Napayuko siya.
“Pero sana hindi nagsinungaling si Papa.”
Napatingin siya ulit.
“Sana binigyan niya tayo ng pagkakataong tayo ang magdesisyon.”
Huminga ako.
“Pero hindi ko kayang hilinging mabura ang buhay na nangyari pagkatapos noon.”
Tumango siya.
“Mahal ko ang asawa ko.”
“Alam ko.”
“Mahal ko pa rin.”
“Hindi ko naman hinihinging kalimutan mo siya.”
Iyon ang tamang sagot.
Bago pa kami makapagsalita ulit, lumitaw si Mara.
May hawak na dalawang tubig.
“Ma, sabi mo sandali lang.”
Napatingin siya kay Miguel.
“Sino siya?”
Napatingin ako sa lalaking minsang nangakong hahanapin ako makalipas ang dalawampung taon.
“Matandang kaibigan.”
Tinaasan ako ng kilay ng anak ko.
Mamaya niya sinabi:
“Walang nagsasabing ‘matandang kaibigan’ nang ganyan ang mukha kung walang kuwento.”
Bumalik kami sa loob.
Bumalik si Miguel sa puwesto niya.
At habang tumutugtog ang banda ng kantang narinig ko rin noong labingwalo ako, tinulak ni Mara nang marahan ang balikat ko.
“Siya iyon, 'di ba?”
“Sino?”
“Ma.”
“Ano?”
“Yung lalaki sa kuwento mo.”
Napatingin ako sa kanya.
Minsan ko lang naikuwento kay Mara ang tungkol sa unang concert namin ni Miguel.
Hindi ko inakalang naalala niya.
“Oo.”
Nakangiti sana siya.
Pero nang makita niya ang mukha ko, nawala iyon.
“May nangyari?”
“Meron.”
Hindi na siya nagtanong.
At doon ko naalala na may sarili rin kaming problemang mag-ina.
May summer arts program na gustong salihan ni Mara.
Anim na linggo.
Ilang oras ang layo sa bahay.
Ayaw ko.
Marami akong praktikal na dahilan.
Gastos.
Tirahan.
Kaligtasan.
Biyahe.
Pero may dahilan akong hindi ko sinasabi.
Kamatayan ni Daniel.
Katatapos ko lang mawalan ng asawa.
At ngayon, gusto ng nag-iisa kong anak na lumayo nang anim na linggo.
Hindi ko kayang isipin.
Kaya bago ang concert, palihim kong tinawagan ang local arts program.
Nagpatabi ako ng puwesto para kay Mara.
Hindi niya alam.
Balak kong kumbinsihin siyang iyon ang piliin.
Sa biyahe pauwi, tinanong niya:
“Ano'ng sinabi niya sa'yo?”
Ikinuwento ko ang mahalagang bahagi.
Hindi lahat.
Pero sapat.
Tahimik siya nang malaman ang ginawa ni Lolo niya.
“Ginawa iyon ni Lolo?”
“Oo.”
“Bakit?”
“Akala niya pinoprotektahan niya ako.”
Matagal siyang nakatingin sa labas.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Hindi pa rin tama.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi.”
At sa sandaling iyon, parang may salamin sa harap ko.
Si Papa.
Ako.
Si Mara.
Bigla kong naunawaan ang takot ng ama ko.
Hindi ibig sabihin na tama siya.
Pero naunawaan ko.
Siguro tiningnan niya ako noon at nakita ang lahat ng panganib na hindi ko pa nakikita.
At napagkamalan niyang dahil mas matanda siya at mas takot siya—
may karapatan na siyang pumili para sa akin.
Kinabukasan, tinawagan ko ang local program.
Binitiwan ko ang puwestong palihim kong ipinatabi.
Pagkatapos ay pumasok ako sa kuwarto ni Mara.
“May sasabihin ako.”
“Ano?”
“Inasikaso ko iyong local program nang hindi sinasabi sa'yo.”
Nawala ang ngiti niya.
“Ma.”
“Alam ko.”
“Bakit?”
“Dahil natatakot ako.”
Tahimik siya.
“Gusto kong malapit ka rito. Gusto kong alam kong ligtas ka.”
“Pero gusto kong pumunta sa kabilang program.”
“Alam ko.”
Umupo ako sa tabi niya.
“Nanay mo ako. May karapatan akong magkaroon ng opinyon. May mga bagay tungkol sa pera at kaligtasan na responsibilidad kong tingnan.”
Tumango siya.
“Pero hindi ko gagawin sa'yo ang ginawa ni Lolo sa akin.”
Napatingin siya.
“Pag-aaralan natin pareho.”
“Talaga?”
“Oo. Gastos. Dorm. Supervision. Schedule. Lahat.”
“At pagkatapos?”
“Sabihin mo kung ano talaga ang gusto mo.”
“Paano kung hindi iyon ang gusto mo?”
Napangiti ako nang malungkot.
“Then matatakot ako nang anim na linggo.”
Natawa siya.
Niyakap ko siya.
“Pero malalaman mo ang totoo. At kapag desisyon mo ang isang bagay, hindi ko iyon gagawin nang patago para lang mapunta ka sa gusto kong direksiyon.”
Doon ko lang naunawaan kung gaano ko sana gustong marinig ang parehong salita noong labing-siyam ako.
Hindi na maibabalik ni Papa ang pagkakataong iyon.
Pero kaya kong ibigay kay Mara ang sa kanya.
Isang linggo matapos ang concert, may nakita akong nakatiklop na papel sa loob ng bag ko.
Numero ni Miguel.
May maikling mensahe.
“Walang pangako ngayon. Kapag handa ka lang.”
Napangiti ako.
Hindi ako tumawag.
Hindi noong linggong iyon.
Hindi rin sa sumunod.
Ilang buwan pa lamang mula nang mamatay si Daniel.
Ayokong gamitin si Miguel bilang tulay para takasan ang pagluluksa.
Hindi patas kay Daniel.
Hindi patas kay Miguel.
At hindi patas sa akin.
Pero makalipas ang ilang panahon, nagpadala ako ng mensahe.
“Kape?”
Mabilis siyang sumagot.
“Kapag handa ka.”
Nagkita kami isang Sabado.
Walang dramatic na yakap.
Walang musika.
Walang dalawampu't isang taong biglang nabura.
Nagkape lang kami.
Nagkuwentuhan.
At sa unang pagkakataon mula noong mga bata kami, hindi namin hinulaan kung ano ang gusto ng isa't isa.
Nagtanong kami.
Sumagot kami.
Kapag may hindi alam, sinabi naming hindi namin alam.
Iyon pala ang bagay na hindi namin nagawa noong labing-siyam kami.
Makalipas ang ilang linggo, pinili ni Mara ang malayong arts program.
Kinamuhian ko ang desisyon niya.
Tinulungan ko pa rin siyang mag-empake.
Sa araw ng biyahe, nakatulog siya sa passenger seat habang may headphones.
Napatingin ako sa kanya.
Labing-anim.
Siguradong-sigurado sa gusto niya.
At takot na takot akong pakawalan siya.
Bigla kong nakita si Papa sa sarili ko.
Mahal niya ako.
At nagkamali siya.
Parehong totoo.
Hindi awtomatikong nagiging tama ang desisyon dahil ginawa ito dahil sa pagmamahal.
Minsan, ang pagmamahal ay kailangang marunong magsabi:
“Natatakot ako.”
Sa halip na:
“Ako ang magdedesisyon para sa'yo.”
Hindi ko malalaman kung ano sana ang nangyari kung binuksan ni Papa nang mas maluwang ang pinto noong gabing iyon at tinawag ako.
Hindi ko malalaman kung nagkatuluyan sana kami ni Miguel.
Baka oo.
Baka hindi.
Baka nagpakasal kami.
Baka naghiwalay din pagkatapos ng dalawang taon.
Hindi ko na kailangang malaman.
Dahil ang buhay na nabuhay ko ay akin.
Si Daniel ay akin.
Ang pagmamahal ko sa kanya ay totoo.
Ang pagkawala niya ay totoo.
Si Mara ay bahagi ng buhay na iyon.
At hindi ko ipagpapalit ang anak ko para malaman lamang kung ano sana ang nangyari sa isang daang hindi namin dinaanan.
Kung may puwang man para kay Miguel sa susunod na bahagi ng buhay ko, hindi iyon dahil tinutupad namin ang pangako ng dalawang labingwalong taong gulang.
Hindi na kami ang dalawang batang iyon.
At mabuti iyon.
Ngayon, may mas mahalaga akong pangakong gustong tuparin.
Kapag ang taong mahal ko ay nakatayo sa sangandaan ng sarili niyang buhay, sasabihin ko ang totoo.
Sasabihin ko kung ano ang kinatatakutan ko.
Sasabihin ko kung ano ang nakikita kong panganib.
Pero kapag ang desisyon ay tunay na kanya—
hahayaan ko siyang pumili.
Dahil iyon ang bagay na hindi naibigay sa amin ni Miguel noon.
May you like
At makalipas ang dalawampu't isang taon, hindi pala ang muling pagkikita namin ang pinakamahalagang pagtupad sa pangako.
Ang pinakamahalaga ay ang natutunan kong huwag nang hayaang ang takot ko ang magsulat ng kinabukasan ng taong mahal ko.
