NAKIUSAP ANG BIYENAN KONG MAKISABAY SA KASAL NAMIN—PERO SA ALTAR KO LANG NALAMAN KUNG SINO PALA ANG PAKAKASALAN NIYA
NAKIUSAP ANG BIYENAN KONG MAKISABAY SA KASAL NAMIN—PERO SA ALTAR KO LANG NALAMAN KUNG SINO PALA ANG PAKAKASALAN NIYA
Sa engagement party namin ni Mateo, unang beses kong napansin na may kakaiba sa pagitan ng magiging biyenan kong si Vivian at ng tatay kong si Roberto.
Nasa isang maliit na hotel ballroom kami noon.
Masaya ang lahat.
May alak.
May pagkain.
At halos bawat sampung minuto, may kamag-anak na lumalapit para tanungin kung kailan kami magkakaanak kahit hindi pa nga kami kasal.
Nasa kabilang mesa si Papa nang lumapit si Vivian.
May hawak siyang napkin.
“Roberto, nilalamig ka ba? Ang lakas ng hangin dito sa bintana.”
Bago pa makasagot si Papa, siya na mismo ang naglapag ng napkin sa kandungan nito.
Napatingin ako sa mama kong si Elena.
Nakita ko ang bahagyang paninigas ng panga niya.
Hindi nagsalita si Mama.
Maya-maya, napansin kong wala na sina Vivian at Papa.
Sampung minuto silang nawala.
Pagbalik nila, tinanong ko agad:
“Saan kayo galing?”
Ngumiti si Vivian.
“Pinag-uusapan lang namin ang ilaw para sa ceremony ninyo.”
“Si Papa?”
Tumawa siya.
“May magandang mata raw siya pagdating sa lighting.”
Hindi ako natawa.
Pero sinabi ni Papa:
“Anak, huwag kang mag-alala. Kasal mo ito.”
Kaya pinalampas ko.
Dapat pala hindi.
Makalipas ang ilang linggo, dumating si Vivian sa apartment namin.
Halos hindi siya makaupo sa excitement.
“May balita ako!”
“Ano po iyon?”
“Magpapakasal ako!”
Nagulat ako.
Matagal nang biyuda si Vivian.
Pero wala naman akong dahilan para hindi matuwa para sa kanya.
“Talaga? Congratulations!”
Hinawakan niya ang dalawang kamay ko.
“At may naisip akong napakagandang idea.”
Doon pa lang, kinabahan na ako.
“Ano po?”
“Bakit hindi tayo sabay?”
“Sab—ano?”
“Joint wedding!”
Napakurap ako.
“Sa parehong araw?”
“Oo! Isang venue. Isang arch. Isang reception. Mas praktikal, mas elegant, at simbolo pa ng dalawang pamilyang nagiging isa.”
Akala ko nagbibiro siya.
Hindi.
Nang sabihin ko kay Mateo, nakakagulat na natuwa siya.
“Actually, parang masaya.”
“Mateo.”
“Ano?”
“Kasal natin iyon.”
“Alam ko. Pero hindi naman mawawala ang ceremony natin.”
“Hindi mo man lang kilala kung sino ang groom ng mama mo.”
Nagkibit-balikat siya.
“Baka nahihiya lang siyang sabihin.”
Ayoko.
Pero paulit-ulit sinabi ni Vivian na hindi niya gagalawin ang plano ko.
Hindi niya babaguhin ang flowers.
Hindi niya gagalawin ang seating.
Hindi niya pakikialaman ang reception.
Ang gusto lang daw niya ay magkaroon ng maikling ceremony pagkatapos namin.
Sa huli, pumayag ako.
Pero may kondisyon.
“Hindi babaguhin ang kasal namin nang hindi ko alam.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
“Promise.”
Iyon pala ang pangakong pinakamadali niyang baliin.
Sa bachelorette dinner namin, hindi ko na napigilan.
“Vivian, sino ba talaga ang fiancé mo?”
Ngumiti siya.
“Malalaman mo rin.”
“Bakit sikreto?”
“May ilang bagay lang siyang kailangang tapusin.”
“Anong bagay?”
“Personal.”
“Pupunta ba talaga siya?”
“Oo.”
Then ngumiti siya sa akin sa paraang hindi ko nagustuhan.
“Sigurado akong magkakasundo kayong dalawa.”
“Paano mo nasabi?”
“Pamilya na tayo.”
Hindi ko alam kung bakit, pero hindi ako nakatulog nang maayos nang gabing iyon.
Dumating ang araw ng kasal.
Alas-singko ang ceremony.
Bandang alas-kuwatro y medya, bihis na ako.
Kasama ko si Mama sa bridal room.
Napakaganda niya sa simpleng dark-blue dress.
Pero tahimik siya.
“Mama?”
“O?”
“Okay ka lang?”
Ngumiti siya.
“Anak, araw mo ito.”
“Hindi iyon sagot.”
Hinawakan niya ang mukha ko.
“Masaya ako para sa'yo.”
Hindi ko na siya pinilit.
Alas-kuwatro singkuwenta.
Wala si Papa.
Tinawagan ko.
Walang sagot.
Alas-kuwatro singkuwenta'y singko.
Wala pa rin.
“Nasaan si Papa?”
Napatingin si Mama sa pinto.
“Akala ko nasa labas na.”
“Siya ang maghahatid sa akin sa aisle.”
“Baka may inaasikaso lang.”
Alas-kuwatro singkuwenta'y nuwebe.
Tumayo na ako.
“Hindi ito normal.”
Then biglang tumigil ang music sa labas.
May mga bulungan.
Bumukas ang pinto.
Si Vivian.
Naka-wedding gown.
Ngumiti siya.
“Aubrey.”
“Ano'ng nangyayari?”
Lumapit siya.
“May maliit na pagbabago.”
Naramdaman kong bumilis ang tibok ng puso ko.
“Nasaan ang papa ko?”
Hindi agad sumagot.
Then sinabi niya:
“May mas mahalagang role ang papa mo ngayon.”
Nanlamig ako.
“Ano?”
“Pero huwag kang mag-alala. Puwede ka namang ihatid ng mama mo sa aisle.”
Napatingin ako kay Mama.
Nawala ang kulay ng mukha niya.
“Vivian.”
Mahina ang boses ko.
“Nasaan ang papa ko?”
May sumigaw mula sa labas.
“Diyos ko!”
May mga bisitang tumayo.
Lumabas ako mula sa bridal room.
At nakita ko siya.
Si Papa.
Nakatayo sa kabilang dulo ng aisle.
Naka-itim na suit.
May boutonnière na hindi katulad ng suot ng entourage ni Mateo.
At sa tabi niya—
may pangalawang officiant.
Hindi ko agad naintindihan.
Hanggang lumapit si Vivian sa aisle.
Doon ko tiningnan si Mama.
Hindi siya umiiyak.
Iyon ang mas nakakatakot.
“Mama…”
Tinitigan niya si Papa.
“Roberto.”
Lumapit si Papa nang ilang hakbang.
“Elena, makinig ka muna.”
Parang huminto ang buong venue.
Napatingin ako sa kamay ni Mama.
May wedding ring pa rin siya.
Then sa kamay ni Papa.
May wedding ring din.
“Hindi.”
Iyon lang ang nasabi ko.
Lumapit ako sa kanya.
“Papa, sabihin mong hindi ikaw ang pakakasalan niya.”
Tahimik.
“Papa!”
“Anak, complicated ito.”
Parang may sumabog sa dibdib ko.
“Complicated?”
Napalingon ako kay Vivian.
“Alam mong kasal pa ang mga magulang ko.”
“Aubrey—”
“Alam mo!”
Sumingit si Papa.
“Matagal na kaming may problema ng mama mo.”
Napatingin ako kay Mama.
Hindi siya mukhang nagulat sa linyang iyon.
Pero halatang hindi niya alam ang kasal.
“May problema tayo,” sabi niya kay Papa. “Pero hindi tayo divorced.”
“Na-file na ang papers.”
Natawa si Mama.
“Tatlong araw na ang nakaraan.”
Napatigil ako.
Tatlong araw?
Lumapit si Mateo.
“Ano'ng ibig sabihin nito?”
Tumingin siya sa nanay niya.
“Ma, si Mr. Santos?”
“Mateo, hindi ngayon.”
“Hindi ngayon? Kasal ko rin ito!”
Napatingin siya sa Papa ko.
“May relasyon kayo?”
Walang sumagot.
At iyon ang sagot.
Naramdaman kong nanginginig ang mga kamay ko.
“Gaano katagal?”
“Anak—”
“Gaano katagal, Papa?”
Tahimik.
Si Mama ang sumagot.
“Sa tingin ko, alam ko na.”
Lumingon ako.
“Ano?”
Huminga siya nang malalim.
“Mga anim na buwan.”
Napatingin si Papa sa kanya.
“Elena—”
“Nagbabago ang password mo. Lumalabas ka para sumagot ng tawag. Bigla kang may mga meeting tuwing weekend.”
“Mama, alam mo?”
“May hinala.”
“Bakit wala kang sinabi?”
Tumingin siya sa akin.
“Dahil ikakasal ka.”
Nabasag ang boses niya sa unang pagkakataon.
“Ayokong ang problema naming mag-asawa ang maging alaala mo sa kasal mo.”
Doon ako tuluyang nagalit.
Hindi kay Mama.
Sa dalawang taong nakatayo sa harap ko na piniling gawing entablado ang kasal ko para sa lihim nila.
Tumingin ako kay Vivian.
“Ito ba ang dahilan kung bakit gusto mong joint wedding?”
Hindi siya sumagot.
“Para hindi mo kailangang sabihin sa akin kung sino ang groom?”
“Aubrey, alam kong pangit ang paraan—”
“Pangit?”
“Gusto naming hintayin ang tamang oras.”
Napatawa ako.
“Ang tamang oras ay isang minuto bago ako maglakad sa aisle?”
“Natakot kaming tututol ka.”
“Oo!”
Napatingin ang lahat.
“Oo, tututol ako!”
Huminga ako nang malalim.
“Dahil kasal pa ang papa ko sa mama ko!”
“Matagal nang tapos ang relasyon nila,” sabi ni Vivian.
Doon nagsalita si Mama.
“Hindi ikaw ang may karapatang magsabi kung kailan natapos ang marriage ko.”
Tahimik ang venue.
Tumingin si Papa kay Mama.
“Elena, pareho nating alam na matagal na tayong hindi masaya.”
“Oo.”
Nagulat ako sa sagot niya.
Tumango si Mama.
“May problema tayo. Malaki.”
Lumapit siya.
“Pero noong isang buwan, kasama kitang pumunta sa counseling.”
Namutla si Papa.
“Noong dalawang linggo ang nakaraan, sinabi mong gusto mong subukan ulit.”
Napalingon sa kanya ang mga bisita.
“Tatlong araw ang nakaraan, iniwan mo sa mesa ang divorce papers.”
Napapikit ako.
“At ngayon,” patuloy ni Mama, “nakatayo ka sa kasal ng anak natin para pakasalan ang babaeng matagal mo nang karelasyon?”
Hindi makasagot si Papa.
Doon ko napansin ang officiant sa tabi niya.
Mukhang gusto na nitong mawala.
Lumapit ako.
“May marriage license ba kayo?”
Nagkatinginan sina Vivian at Papa.
Hindi ako eksperto sa batas.
Pero may sapat akong alam para maintindihan na hindi ka basta maaaring magkaroon ng legal na bagong kasal habang may umiiral pang kasal.
“Hindi ito legal ceremony ngayon,” mabilis na sabi ni Vivian.
Napakunot ang noo ko.
“Ano?”
“Symbolic muna.”
Halos matawa ako sa galit.
“So hindi lang ninyo inagaw ang araw ng kasal ko. Gusto n'yo pang gumawa ng pekeng ceremony sa harap ng mama ko habang kasal pa siya sa groom?”
“Aubrey, please.”
“Hindi.”
Lumapit si Mateo sa akin.
“Aubrey…”
Tumingin ako sa kanya.
At doon ako kinabahan.
Dahil hindi siya mukhang gulat na gulat.
“Mateo.”
“Ano?”
“Alam mo ba?”
Hindi siya sumagot agad.
Parang biglang nawala ang lahat ng tunog sa paligid.
“Alam mo?”
“Hindi lahat.”
“Anong alam mo?”
“Alam kong may boyfriend si Mama.”
“Sinong boyfriend?”
Tahimik.
“Mateo.”
“Alam kong si Papa mo.”
Parang iyon ang pinakamasakit.
Hindi dahil sa relasyon nina Papa at Vivian.
Kundi dahil sa lalaking pakakasalan ko.
“Kailan mo nalaman?”
“Dalawang linggo na.”
Napaatras ako.
“Dalawang linggo?”
“Aubrey, gusto kong sabihin.”
“Pero hindi mo sinabi.”
“Sinabi ni Mama na sila mismo ang magsasabi.”
“Ngayon?”
“Hindi ko alam na ganito ang plano!”
“Pero alam mong si Papa.”
“Oo.”
“At araw-araw, pinanood mo akong magplano ng joint wedding kasama ang babaeng palihim na karelasyon ng ama ko.”
“Aubrey…”
Hinubad ko ang engagement ring.
Nakita niyang ginawa ko iyon.
Namutla siya.
“Please. Hindi ako sangkot sa affair.”
“Hindi iyon ang problema natin ngayon.”
“Ano?”
“Pinili mong protektahan ang sikreto nila kaysa bigyan ako ng pagkakataong pumili.”
“Dalawang linggo lang.”
“Isang minuto ay sapat kung alam mong may katotohanang makakapagpabago sa desisyon kong pakasalan ka.”
Tahimik siya.
Hinawakan ko ang singsing.
Hindi ko ibinato.
Hindi ako gumawa ng eksena para lamang makaganti.
Inilagay ko iyon sa palad niya.
“Hindi ako magpapakasal ngayon.”
Umiyak siya.
“Aubrey, huwag.”
“Hindi ko sinasabing tapos na tayo.”
Napatingin siya sa akin.
“Pero hindi ako magpapakasal sa isang taong alam kong kayang tumingin sa mukha ko habang may ganito kalaking sikreto.”
“Aayusin ko.”
“Hindi ngayong araw.”
Then lumingon ako sa mga bisita.
Mahigit isang daang tao.
Mga kaibigan.
Kamag-anak.
Mga katrabaho.
Lahat naghihintay kung ano ang gagawin ko.
Huminga ako.
“Pasensya na sa inyong lahat.”
Nanginginig ang boses ko.
“Walang kasalang magaganap ngayon.”
May mga bulungan.
Pero nagpatuloy ako.
“Hindi ko ipagdiriwang ang pagsisimula ng marriage ko sa araw na ginamit para itago ang pagtatapos ng marriage ng mga magulang ko.”
Doon umiyak si Mama.
Lumapit ako sa kanya.
“Mama.”
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Tayo na.”
Pero bago kami umalis, tinawag ako ni Papa.
“Aubrey.”
Hindi ako lumingon agad.
“Anak, sorry.”
Dahan-dahan akong humarap.
“Mahal mo ba siya?”
Napatingin siya kay Vivian.
“Oo.”
Masakit.
Pero mas gusto ko ang totoo.
“Then dapat sinabi mo.”
“Natakot ako.”
“Sa ano?”
“Na mawawala ka sa akin.”
Napailing ako.
“Papa, hindi dahil minahal mo ang ibang tao kaya mo ako mawawala.”
Napatingin siya sa akin.
“Kung mawala man ako sa'yo, dahil pinili mong gawing bahagi ako ng kasinungalingan.”
Umalis kami ni Mama.
Hindi kami umuwi agad.
Naka-wedding gown pa ako nang dumaan kami sa isang maliit na café.
Napatingin ang lahat.
Umorder kami ng dalawang kape at isang malaking slice ng chocolate cake.
Nang maupo kami, biglang tumawa si Mama.
Napatingin ako.
“Bakit ka tumatawa?”
“Sorry.”
Pinunasan niya ang luha.
“Iniisip ko lang.”
“Ano?”
“Ang mahal ng gown mo tapos dito pala tayo kakain.”
Napatawa rin ako.
At pagkatapos—
pareho kaming umiyak.
Doon niya sinabi sa akin ang buong kuwento.
Matagal nang may problema ang marriage nila ni Papa.
Hindi niya itinanggi iyon.
Pareho silang naging malamig.
Pareho silang may pagkukulang.
Nag-counseling sila.
May pagkakataong pinag-usapan ang separation.
Pero hindi pa sila tapos.
At higit sa lahat, hindi niya alam na si Vivian ang babaeng nasa gitna.
“May hinala akong may iba,” sabi ni Mama.
“Pero hindi ko alam kung sino.”
“Bakit hindi mo sinabi sa akin?”
“Dahil ayokong pumili ka sa pagitan namin.”
Hinawakan ko ang kamay niya.
“Mama, hindi mo ako pinapili.”
“Alam ko.”
“Si Papa ang gumawa noon.”
Sa mga sumunod na linggo, parang domino ang lahat.
Hindi natuloy ang symbolic wedding nina Papa at Vivian.
Itinigil ng venue ang pangalawang ceremony matapos malinaw na may pagtutol at komplikasyon sa marital status ni Papa.
Nagpatuloy ang divorce process ng mga magulang ko sa sarili nitong legal na takbo.
Hindi naging mabilis.
Hindi rin naging malinis.
Pero hindi ginamit ni Mama ang divorce para gantihan si Papa.
Ang sabi niya:
“Gusto ko lang lumabas dito nang hindi ko nawawala ang sarili ko.”
Si Papa naman, ilang beses akong tinawagan.
Hindi ko siya sinagot agad.
Kailangan ko ng distansya.
Si Vivian, nagpadala ng mahabang mensahe.
Sinabi niyang hindi raw niya intensyong saktan kami.
Hindi ko sinagot.
May mga pagkakataong hindi sapat ang intensyon para burahin ang epekto.
At si Mateo?
Hindi ko siya nakita nang halos isang buwan.
Hindi dahil ayaw ko na sa kanya.
Kundi dahil hindi ko alam kung kaya ko pa siyang pagkatiwalaan.
Nang magkita kami, wala siyang dalang bulaklak.
Walang singsing.
Umupo lang siya sa tapat ko.
“Mali ako.”
Tahimik ako.
“Akala ko kapag hindi ako nakialam, problema iyon ng parents natin.”
“Hindi ka hindi nakialam.”
Napatingin siya.
“Nagtago ka ng impormasyon.”
Tumango siya.
“Alam ko na ngayon.”
“Bakit mo ginawa?”
“Takot ako kay Mama.”
Nagulat ako.
Hindi ko inaasahan iyon.
“Takot?”
“Hindi physical.”
Huminga siya.
“Buong buhay ko, kapag hindi ko ginawa ang gusto niya, ipinaparamdam niyang masama akong anak.”
Hindi ko siya pinagaanan.
“Hindi excuse iyon.”
“Alam ko.”
“Kung magiging asawa kita, kailangan kong malaman na kaya mong magsabi ng hindi sa kanya.”
“Oo.”
“Hindi iyong sasang-ayon ka sa akin sa harap ko tapos hahayaan mong siya ang magdesisyon sa likod ko.”
Tumango siya.
“Alam ko.”
Hindi kami agad nagbalikan.
Nag-counseling kami.
Hindi wedding planning.
Hindi paghahanap ng bagong date.
Ang pinag-usapan namin ay boundaries.
Katapatan.
At kung kaya ba naming bumuo ng marriage na hindi pinapatakbo ng mga magulang namin.
Makalipas ang siyam na buwan, tinanong niya ako:
“Gusto mo pa ba akong pakasalan?”
Tiningnan ko siya.
“Hindi pa.”
Tumango siya.
“Okay.”
Iyon ang unang pagkakataong nakita kong talagang nagbago siya.
Hindi siya nagtampo.
Hindi niya ako minadali.
Hindi niya sinabi:
“Gaano pa katagal?”
Tinanggap niya ang sagot ko.
Makalipas ang halos isang taon at kalahati mula sa araw na hindi natuloy ang kasal namin, ako mismo ang nagsabi:
“Ready na ako.”
Hindi siya naniwala agad.
“Talaga?”
“Oo.”
“Sure?”
“Mateo.”
“Oo?”
“Kapag tinanong mo pa ulit, babawiin ko.”
Napatawa siya.
Sa pangalawang pagkakataon, maliit ang kasal namin.
Tatlumpu't dalawang bisita.
Walang joint ceremony.
Walang surprise.
Walang announcement na hindi ko alam.
At bago kami mag-book ng kahit ano, may isa akong kondisyon.
“Walang sikreto.”
Tumango si Mateo.
“Walang sikreto.”
Si Mama ang naghatid sa akin sa aisle.
Pinili ko iyon.
Hindi dahil gusto kong parusahan si Papa.
Kundi dahil noong araw na una kong dapat ikasal, si Mama ang taong lumakad palabas kasama ko nang bumagsak ang lahat.
Naroon din si Papa sa pangalawang kasal.
Bilang bisita.
Tinanong niya ako ilang linggo bago iyon:
“Gusto mo bang ako ang maghatid sa'yo?”
Sinabi ko ang totoo.
“Hindi.”
Masakit sa kanya.
Nakita ko.
Pero tumango siya.
“Okay.”
At sa unang pagkakataon mula nang magsimula ang lahat, hindi niya ginawang tungkol sa sarili niya ang desisyon ko.
Nagpatuloy ang relasyon nila ni Vivian matapos maging legal ang divorce ng mga magulang ko.
Hindi ko iyon sinuportahan.
Hindi ko rin ginawang trabaho ko ang sirain sila.
Pareho silang matatanda.
May sarili silang desisyon.
Ang kontrolado ko lang ay kung gaano kalaki ang puwang na ibibigay ko sa kanila sa buhay ko.
Hindi na ako naging malapit kay Vivian.
Magalang kami.
Iyon lang.
At sapat na iyon.
Si Papa naman, dahan-dahang bumuo ulit ng relasyon sa akin.
Hindi dahil humingi siya ng tawad nang isang beses.
Kundi dahil natutuhan niyang ang kapatawaran ay hindi karapatan ng taong humingi nito.
Regalo iyon ng taong nasaktan.
At minsan, matagal bago maibigay.
Makalipas ang dalawang taon, tinanong ako ni Mama habang tinitingnan namin ang wedding album:
“Pinagsisisihan mo bang hindi natuloy iyong unang kasal?”
Tiningnan ko ang larawan mula sa pangalawa.
Ako at si Mateo.
Si Mama sa tabi ko.
Walang engrandeng arch.
Walang dalawang bride.
Walang sikretong groom.
“Hindi.”
“Talaga?”
“Kung natuloy iyon, baka pinakasalan ko si Mateo nang hindi ko alam na kaya niyang magtago ng ganoong bagay sa akin.”
Tumango siya.
“Masakit na paraan para malaman.”
“Oo.”
“Pero nalaman mo.”
Ngumiti ako.
Iyon ang kakaibang bagay tungkol sa araw na akala ko sumira sa kasal ko.
Sa totoo lang, iniligtas ako noon mula sa maling klase ng marriage.
Hindi dahil masamang tao si Mateo.
Kundi dahil hindi pa siya handang maging asawa.
At marahil, hindi rin ako handa.
Akala ko noon, sapat nang mahal namin ang isa't isa.
Hindi pala.
Kailangan ding kaya mong pumili ng katotohanan kapag mas madaling manahimik.
Kailangan mong kayang protektahan ang marriage mo kahit ang taong kailangan mong sabihan ng “hindi” ay sarili mong magulang.
At higit sa lahat, kailangan mong maintindihan na ang pagiging pamilya ay hindi pahintulot para alisin sa isang tao ang karapatang malaman ang katotohanang direktang makakaapekto sa buhay niya.
Noong unang wedding day ko, isang minuto bago ang ceremony, sinabi ni Vivian:
“Ang mama mo na lang ang maghatid sa'yo.”
Akala niya maliit na pagbabago lang iyon sa programa.
Hindi niya alam na iyon ang magiging pinakamahalagang bahagi ng araw.
Dahil nang tuluyang gumuho ang lahat, si Mama nga ang naglakad kasama ko.
Hindi papunta sa altar.
Palabas ng venue.
May you like
At minsan, ang taong tunay na nagmamahal sa'yo ay hindi iyong naghahatid sa'yo papunta sa isang pangako.
Siya iyong handang hawakan ang kamay mo kapag napagtanto mong hindi mo pa dapat gawin ang pangakong iyon.
