PAULIT-ULIT GINAWANG PARKING NG KAPITBAHAY KO ANG BAKURAN KO—NANG TAWAGIN NIYA AKONG “LOLA,” HINDI NA AKO NAKIPAGTALO
PAULIT-ULIT GINAWANG PARKING NG KAPITBAHAY KO ANG BAKURAN KO—NANG TAWAGIN NIYA AKONG “LOLA,” HINDI NA AKO NAKIPAGTALO
Halos tatlumpung taon na akong nakatira sa bahay ko.
Ako si Corazon Mendoza, animnapu't walong taong gulang.
Dito kami tumanda ng asawa kong si Ernesto.
Dito namin pinalaki ang dalawang anak namin.
Dito niya itinanim ang unang puno ng maple sa harap.
At dito rin siya pumanaw makalipas ang tatlumpu't walong taon naming pagsasama.
Pagkatapos mawala si Ernesto, maraming nagsabi sa akin:
“Cora, masyadong malaki ang bahay para sa'yo.”
“Bakit hindi ka lumipat sa condo?”
“Mas madaling alagaan.”
Pero ayokong umalis.
Hindi dahil takot akong magsimula ulit.
Kundi dahil tahanan ko ito.
At pagkatapos mawala ng asawa ko, ang pag-aalaga sa bahay at garden ang isa sa mga bagay na nagpapanatili sa akin na abala.
Tuwing umaga, nagkakape ako sa veranda.
Pagkatapos, dinidiligan ko ang mga halaman.
May roses akong halos labindalawang taon ko nang inaalagaan.
May hydrangeas sa gilid ng driveway.
May maliit ding flower bed malapit sa mailbox na si Ernesto mismo ang gumawa.
Kaya nang lumipat si Sabrina sa katabing bahay, wala akong problema sa kanya.
Nasa early thirties siya.
Masayahin.
Palangiti.
Noong unang araw niya, nagdala pa ako ng banana bread.
“Welcome sa neighborhood.”
“Ang sweet n'yo naman!”
“Corazon lang.”
Tumawa siya.
“Okay, Miss Corazon.”
Maayos naman kami noong una.
Hanggang nagsimula ang parties.
Halos tuwing Sabado.
Minsan Biyernes din.
Maraming sasakyan.
Malakas na music.
Tawanan.
Sigawan.
May pagkakataong alas-dos na ng madaling-araw, naririnig ko pa rin ang bass mula sa bedroom ko.
Ilang beses akong lumapit nang maayos.
“Sabrina, baka puwedeng hinaan nang kaunti pagkatapos ng alas-diyes.”
“Sorry talaga, Miss Corazon.”
Ngumingiti siya.
“Hindi na mauulit.”
Pero nauulit.
Then dumami ang bisita.
Napuno ang driveway niya.
Napuno ang gilid ng kalsada.
At isang gabi, may sasakyang pumarada nang kalahati sa driveway ko.
Hindi ako nakipagtalo.
Kinabukasan, sinabi ko sa kanya.
“Pakisabihan na lang iyong mga bisita mo na huwag harangan ang driveway ko.”
“Sure.”
Sumunod na weekend, may dalawang gulong ng isang SUV na nakatapak sa damuhan ko.
Then may sedan na nakaharang ulit sa driveway.
Sumunod na party—
tatlong sasakyan na ang nasa lawn ko.
Doon nagsimula ang tunay na problema.
Hindi lang sila nagpaparada.
Sinisira nila ang damo.
May malalim na bakas ng gulong kapag basa ang lupa.
May ilang bulaklak na natatapakan.
May bote pang minsang naiwan sa tabi ng mailbox.
Isang Linggo ng umaga, lumabas ako para kumuha ng diyaryo.
Huminto ako.
Putik.
May dalawang malalim na tire tracks sa lawn.
At iyong maliit na flower bed na ginawa ni Ernesto?
May ilang halaman na durog.
Parang may sasakyang umatras mismo sa ibabaw.
Nakatayo lang ako roon.
Hindi ako madaling umiyak.
Pero nang makita ko iyong mga bulaklak, sumakit ang dibdib ko.
Hindi dahil mahal ang halaman.
Kundi dahil ako ang nagtanim ng mga iyon pagkatapos mamatay si Ernesto.
May mga bagay na walang halaga sa ibang tao pero puno ng alaala para sa may-ari.
Lumakad ako papunta sa bahay ni Sabrina.
Kumatok.
Binuksan niya ang pinto na halatang bagong gising.
“Miss Corazon?”
“Sabrina, kailangan nating mag-usap.”
“Ano iyon?”
“Itong mga bisita mo.”
Napabuntong-hininga siya.
“Again?”
“Oo. Again.”
Tinuro ko ang lawn.
“May dumaan na naman sa damuhan ko. Nasira ang mga halaman.”
Sumilip siya.
Then nagkibit-balikat.
“Sorry. Hindi ko naman alam kung sino.”
“Hindi mahalaga kung sino. Bisita mo sila.”
“Okay, sasabihin ko.”
“Sinabi mo na iyan dati.”
Nagbago ang mukha niya.
“Anong gusto n'yong gawin ko?”
“Sabihin mong huwag silang magpark sa property ko.”
“Ang dami kasi nilang sasakyan.”
“Then hindi ko problema iyon.”
Tinitigan niya ako.
“Fine.”
Umuwi ako.
Akala ko tapos na.
Hindi pala.
Sumunod na Sabado, bandang alas-siyete, narinig ko na naman ang music.
Sumilip ako sa bintana.
May sasakyan sa gilid ng driveway ko.
May isa malapit sa mailbox.
At may tatlo—
tatlo—
sa damuhan ko.
Lumabas ako.
Nasa harap ng bahay si Sabrina kasama ang ilang kaibigan.
“Sabrina.”
Napalingon siya.
“Pakialis ang mga sasakyan sa property ko.”
One of her friends looked uncomfortable.
Pero si Sabrina, umikot lang ang mata.
“Nandiyan lang sila for a few hours.”
“Hindi mahalaga kung gaano katagal.”
“Wala naman silang sinasaktan.”
“Tingnan mo ang damo ko.”
“Grass lang iyan.”
“At property ko.”
Tumawa siya.
Hindi malakas.
Pero sapat para marinig ng mga kaibigan niya.
Then tiningnan niya ako mula ulo hanggang paa.
“Ano bang gagawin mo, Lola?”
May ilang natahimik.
May isang lalaking umiwas ng tingin.
Ako naman—
hindi sumagot.
Dati, baka nakipagtalo ako.
Baka ipinaliwanag ko ulit kung bakit mali.
Pero may sandaling mauunawaan mong hindi na tungkol sa misunderstanding ang problema.
Naiintindihan ka ng tao.
Wala lang siyang pakialam.
Kaya tumango ako.
“Okay.”
Napangisi siya.
Then bumalik ako sa bahay.
Akala siguro niya sumuko ako.
Kinabukasan, kumuha ako ng litrato.
Lawn.
Mga tire tracks.
Nasirang halaman.
License plates ng mga sasakyang naiwan pa roon.
Pati petsa at oras.
Then hinanap ko ang mga nauna kong larawan.
Mahilig akong kumuha ng pictures ng garden, kaya malinaw kung ano ang hitsura nito bago nagsimula ang problema.
Tinawagan ko rin ang lokal na tanggapan para itanong kung ano ang legal kong puwedeng gawin kapag may sasakyang paulit-ulit na pumapasok o humaharang sa pribadong property.
Hindi ako nag-assume.
Nagtanong muna ako.
Pagkatapos, tinawagan ko ang towing company na awtorisadong humawak ng ganitong sitwasyon sa lugar namin at inalam ang tamang proseso.
May requirements.
May notice.
May tamang signage.
May mga sitwasyong puwedeng i-tow at may mga sitwasyong hindi.
Sinunod ko lahat.
Walang patagong pako.
Walang pagkasira ng sasakyan.
Walang childish revenge.
Ayokong makasakit ng tao.
Gusto ko lang matapos ang problema.
Nagpakabit ako ng malinaw na karatula sa gilid ng driveway:
PRIBADONG ARI-ARIAN
BAWAL PUMARADA
ANG HINDI AWTORISADONG SASAKYAN AY MAAARING IPA-TOW
Naglagay rin ako ng simpleng camera na nakatutok lamang sa driveway at bahagi ng sarili kong bakuran.
Nang makita ni Sabrina ang sign, tumawa siya.
Nasa labas ako noon, nagdidilig.
“Seriously?”
Tumingin ako sa kanya.
“Oo.”
“Ang dramatic n'yo.”
“Hindi naman.”
“Dahil lang sa ilang sasakyan?”
“Dahil ilang beses na kitang kinausap.”
Umiling siya.
“Whatever.”
At doon ko nalaman na hindi pa rin niya ako sineseryoso.
Dalawang linggo siyang walang malaking party.
Tahimik.
Akala ko baka gumana ang sign.
Then dumating ang birthday niya.
Biyernes pa lang, may delivery na ng alak.
May tables.
May speakers.
Pagsapit ng Sabado ng gabi, punong-puno ang bahay niya.
Bandang alas-nuwebe, tumingin ako sa camera.
Isang sasakyan ang pumasok sa driveway ko.
Huminto.
Then umatras papunta sa lawn.
Sumunod ang isa.
At isa pa.
May isang guest pang bumaba, tumingin mismo sa NO PARKING sign, then naglakad papunta sa party.
Huminga ako nang malalim.
Kinuha ko ang cellphone.
Tumawag ako sa tamang numero ayon sa prosesong ipinaliwanag sa akin.
Ibinigay ko ang impormasyon.
Pagkatapos—
nagtimpla ako ng tsaa.
Wala pang isang oras, dumating ang unang tow truck.
Narinig kong humina ang music.
Then may sumigaw.
“Hey! That's my car!”
Lumapit ang ilang bisita.
Lumabas din si Sabrina.
Naka-party dress siya at galit na galit.
“Ano'ng ginagawa n'yo?”
Nagpaliwanag ang driver.
Hindi ko marinig lahat mula sa loob.
Pero itinuro niya ang sign.
Then ang property line.
Then ang authorization.
Makalipas ang ilang minuto, kumatok nang malakas si Sabrina sa pinto ko.
Hindi ko agad binuksan.
Tiningnan ko muna sa camera.
Then saka ako lumabas sa veranda.
“Pinapa-tow mo ang mga sasakyan nila?!”
“Oo.”
“Birthday ko!”
“Happy birthday.”
“Are you insane?”
“Huwag kang sumigaw.”
“Sabihin mong ibaba nila ang mga kotse!”
“Hindi.”
“Miss Corazon!”
“Sabrina, ilang beses kitang kinausap?”
Tahimik siya.
“Dalawa?”
Walang sagot.
“Tatlo?”
Still nothing.
“Mahigit pa.”
“Hindi mo puwedeng gawin ito!”
“Sinunod ko ang prosesong sinabi sa akin.”
Tinuro ko ang sign.
“May notice.”
“Mga bisita ko sila!”
“Exactly.”
“Then dapat kinausap mo ako!”
Doon ako napangiti nang kaunti.
“Kinausap kita.”
Natahimik siya.
“Paulit-ulit.”
Namula ang mukha niya.
“Napakaliit na bagay nito.”
“Kung maliit lang, bakit napakahirap para sa inyong huwag gawin?”
Wala siyang sagot.
Then may isang kaibigan niyang lumapit.
“Audrey—”
“Sabrina,” pagtatama niya.
“Whatever. Sabi mo okay lang daw magpark dito.”
Napalingon si Sabrina.
“I didn't say—”
“Yes, you did.”
May isa pang sumabat.
“Sinabi mong walang ginagawa iyong matandang kapitbahay mo.”
Doon ako tumingin kay Sabrina.
Hindi na siya makatingin sa akin.
So iyon pala.
Hindi lang basta nagpaparada ang mga bisita niya.
Siya mismo ang nagsasabing okay lang.
Dahil matanda ako.
Dahil mag-isa ako.
Dahil inakala niyang wala akong gagawin.
Hindi ko kailangang sumigaw.
“Magandang gabi, Sabrina.”
Then pumasok ako sa bahay.
Tatlong sasakyan ang naalis mula sa property ko nang gabing iyon.
Iyong iba, kusang inilipat ng mga may-ari bago pa sila umabot sa parehong problema.
Kinabukasan, tahimik ang kabilang bahay.
Pero hindi pa tapos.
Bandang hapon, may kumatok.
Si Sabrina.
Walang makeup.
Walang party clothes.
Mukhang pagod.
“Can we talk?”
Lumabas ako.
“Okay.”
“Galit na galit sa akin iyong friends ko.”
“Bakit?”
“Dahil kailangan nilang bayaran iyong towing.”
Hindi ako sumagot.
“Isa sa kanila, sobrang laki raw.”
“Hindi ako ang nagtakda ng fee.”
“I know.”
Tahimik.
Then sinabi niya:
“Hindi ko akalaing gagawin mo talaga.”
“Alin?”
“Magpapa-tow.”
“Bakit?”
Alam niya ang sagot.
Pero gusto kong marinig.
“Kasi…”
Huminto siya.
“Kasi matanda ako?”
Namula siya.
“I shouldn't have called you grandma.”
“Hindi iyong salitang 'Lola' ang problema.”
Napatingin siya sa akin.
“Lola ako. Proud ako roon.”
Then tinuro ko ang lawn.
“Ang problema, ginamit mo ang edad ko bilang dahilan para isipin mong hindi mo kailangang respetuhin ang sinabi ko.”
Hindi siya sumagot.
“Hindi kita pinagbawalang mag-party.”
“Oo.”
“Hindi ko sinabi kung sino ang puwede mong imbitahan.”
“Oo.”
“Humingi lang ako ng dalawang bagay. Hinaan ang ingay kapag gabi na at huwag gamitin ang property ko bilang parking.”
“I know.”
“Pero hindi mo ginawa.”
Tumango siya.
“Sorry.”
Hindi ko agad sinabi na okay lang.
Dahil hindi pa okay ang lawn ko.
Hindi pa bumabalik ang mga halaman.
At ang sorry na walang kasunod na pagbabago ay tunog lang.
Kaya sinabi ko:
“Salamat. Tingnan natin sa susunod na weekend.”
Mukhang nasaktan siya nang kaunti.
Pero tumango.
Sumunod na Sabado—
may party ulit.
Pero alas-diyes pa lang, mahina na ang music.
Walang sasakyan sa driveway ko.
Wala sa lawn.
May dalawang guest na naglakad mula sa mas malayong legal parking area.
Nakita ko si Sabrina sa labas na nagtuturo sa isang driver.
“Hindi diyan. Property ng kapitbahay ko iyan.”
Narinig ko mula sa veranda.
Hindi ako nagsalita.
Bumalik ako sa pagbabasa.
Makalipas ang ilang linggo, may truck na huminto sa tapat ng bahay ko.
Akala ko delivery.
Pero may dalawang landscaper na bumaba.
Then lumabas si Sabrina.
Kumatok siya.
“Ano ito?”
She pointed toward the damaged flower bed.
“Ako na ang magpapagawa.”
“Sabrina—”
“Please.”
Tahimik ako.
“Hindi ko alam na importante pala sa'yo iyong garden.”
“Hindi mo kailangang malaman kung bakit importante.”
Tumango siya.
“Alam ko na.”
Then she corrected herself.
“Hindi. Tama ka. Kahit hindi ko alam, dapat nirespeto ko.”
Iyon ang unang pagkakataong naniwala akong totoong humihingi siya ng tawad.
Hindi ko ipinagawa sa kanya ang buong garden.
Iyong bahagi lang na nasira ng mga bisita niya.
Tinulungan pa akong pumili ng bagong halaman.
Habang nagtatanim kami isang umaga, tinanong niya:
“Your husband?”
Napatingin ako.
Tinuro niya ang maliit na stone border.
“Siya gumawa nito?”
“Oo.”
“Kaya pala.”
Ngumiti ako nang bahagya.
“Pero gaya ng sinabi ko, kahit hindi mo alam iyon, property ko pa rin.”
“I know.”
“Good.”
Napatawa siya.
“Ang hirap n'yo palang kausap.”
“Hindi.”
Tiningnan ko siya.
“Mahina ka lang makinig noon.”
Tumawa siya nang malakas.
At sa unang pagkakataon, natawa rin ako kasama niya.
Hindi kami naging matalik na magkaibigan pagkatapos noon.
Hindi ganoon kasimple ang buhay.
Pero naging maayos kaming kapitbahay.
Kapag may party siya, nagpapaalam siya.
Minsan nagbibigay pa ng cellphone number kung sakaling masyadong maingay.
At wala nang pumarada sa property ko nang walang pahintulot.
Makalipas ang ilang buwan, may bagong mag-asawang lumipat sa kabilang dulo ng street.
Nagkaroon sila ng housewarming party.
Bandang gabi, may isang SUV na dahan-dahang umatras papunta sa lawn ko.
Bago pa ako makalabas—
narinig ko si Sabrina mula sa kabilang bahay.
“Hey!”
Huminto ang driver.
“Hindi puwede diyan.”
“Sandali lang naman.”
“Wala akong pakialam kung sandali.”
Tinuro niya ang bahay ko.
“Private property iyan.”
Napangiti ako sa bintana.
Then narinig kong idinagdag niya:
“At kung ako sa'yo, ililipat ko iyan bago makita ng may-ari.”
Napatawa ako.
Hindi dahil takot na sila sa akin.
Hindi iyon ang aral na gusto ko.
Ang gusto ko lang naman mula sa simula ay respeto.
Animnapu't walong taong gulang ako noon.
Oo, lola ako.
May uban ako.
Mas mabagal na akong maglakad.
Mas maaga akong natutulog.
At mas interesado ako sa roses kaysa sa parties.
Pero wala sa mga iyon ang nangangahulugang puwedeng gamitin ng ibang tao ang bahay ko, driveway ko, oras ko o kabaitan ko nang walang pahintulot.
Matagal kong inakalang ang pagiging mabuting kapitbahay ay nangangahulugang dapat palagi kang mapagpasensya.
Hindi pala.
Minsan, ang pagiging mabuting kapitbahay ay marunong ka ring magtakda ng hangganan.
Una, maayos kang makiusap.
Pagkatapos, malinaw mong sabihin.
At kapag paulit-ulit na pinili ng isang tao na hindi makinig, hindi mo kailangang makipagsigawan.
Kailangan mo lang gamitin ang mga karapatang mayroon ka sa tamang paraan.
Hanggang ngayon, nakatayo pa rin ang maliit na NO PARKING sign sa gilid ng driveway ko.
Hindi dahil kailangan pa.
Halos wala nang lumalabag.
Iniwan ko lang iyon doon dahil sa tuwing nakikita ko, naaalala ko ang gabing tumawa si Sabrina at tinanong ako:
“Ano bang gagawin mo, Lola?”
Wala akong sinagot noon.
Hindi ko kailangan.
May you like
Minsan, ang pinakamalinaw na sagot ay hindi iyong sinisigaw.
Iyong nakikita nilang dahan-dahang umaalis sakay ng tow truck.
