PINILIT AKONG UMINOM NG ALAK NG BABAENG TINATAWAG NG FIANCÉ KO NA “KAPATID LANG” SA MISMONG ARAW NG AMING KASAL. ALAM NG LAHAT NA MAY MALUBHA AKONG ALLERGY SA ALCOHOL, PERO PINAGBIGYAN KO SILA. ILANG MINUTO LANG ANG LUMIPAS, NAMATAY AKO HABANG PASAN AKO NG LALAKING PAKAKASALAN KO… AT HINDI MAN LANG NIYA NAPANSIN!
PINILIT AKONG UMINOM NG ALAK NG BABAENG TINATAWAG NG FIANCÉ KO NA “KAPATID LANG” SA MISMONG ARAW NG AMING KASAL. ALAM NG LAHAT NA MAY MALUBHA AKONG ALLERGY SA ALCOHOL, PERO PINAGBIGYAN KO SILA. ILANG MINUTO LANG ANG LUMIPAS, NAMATAY AKO HABANG PASAN AKO NG LALAKING PAKAKASALAN KO… AT HINDI MAN LANG NIYA NAPANSIN!
Ako si Isabella Mendoza, 28 taong gulang. Labindalawang taon kong minahal si Adrian Villanueva.
Nagkakilala kami noong high school. Siya ang unang lalaking nagbigay sa akin ng bulaklak, ang unang humawak sa kamay ko at ang unang nangakong hindi ako iiwan.
Sa loob ng labindalawang taon, naniwala akong siya ang makakasama ko habang-buhay.
Pero hindi ko inakalang sa araw mismo ng aming kasal sa Quezon City, siya rin ang magiging dahilan kung bakit hindi na ako makakarating sa altar.
Nagsimula ang lahat kay Bianca Reyes.
Dalawampu't anim na taong gulang si Bianca, isang babaeng lumaki sa pangangalaga ng pamilya ni Adrian matapos mamatay ang kanyang mga magulang.
Palagi siyang ipinapakilala ni Adrian bilang nakababatang kapatid.
“Bella, huwag kang magselos. Para ko lang siyang kapatid.”
Ilang beses ko nang narinig iyon.
Pero hindi ko maikakailang may mga pagkakataong lumalampas si Bianca sa hangganan.
Madalas siyang tumatawag kay Adrian kahit hatinggabi. Nagagalit siya kapag hindi siya kasama sa aming mga lakad. At minsan, sa harap ko mismo, sinabi niyang walang babaeng mas makakaunawa kay Adrian kaysa sa kanya.
Gayunman, pinili kong magtiwala.
Hanggang dumating ang araw ng kasal.
Nakasuot ako ng puting wedding gown nang harangan ni Bianca ang daan palabas ng bridal preparation area.
Nakasuot siya ng mamahaling pulang bestida.
Sa likuran niya ay isang mesang may 99 maliliit na baso ng alak.
“Surprise!” masaya niyang sigaw. “Ninety-nine shots for ninety-nine years of happiness!”
Natahimik ako.
“Bianca, ano ito?”
“Wedding challenge! Kung talagang mahal mo si Adrian, iinom ka!”
Nanlamig ang buong katawan ko.
May malubha akong allergy sa alcohol. Minsan na akong naospital matapos makakain ng dessert na may halong alak. Ipinaliwanag ng doktor na kailangan kong mahigpit na umiwas sa anumang maaaring magdulot ng panibagong matinding reaksiyon.
Alam iyon ni Adrian.
Alam din iyon ng kuya kong si Marco at ng best friend kong si Patricia.
“Bianca, hindi talaga ako puwedeng uminom,” sabi ko. “Puwede bang juice na lang?”
Bigla siyang napaluha.
“Dahil ba ulila ako, Ate Isabella? Ayaw mong tanggapin ang regalo ko?”
Lumapit si Adrian at hinawakan ang balikat niya.
“Bella, pagbigyan mo na. Para ko na siyang kapatid.”
“Adrian, alam mong allergic ako!”
“Isang maliit na tagay lang, love. Hindi naman siguro masama.”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi ito tungkol sa ayaw ko. Delikado ito.”
Pero sumingit si Marco.
“Bella, huwag nating sirain ang kasal. Mahuhuli tayo sa simbahan.”
Lumapit din si Patricia.
“Nine shots na lang. Ako na ang bahala kay Bianca.”
Napatingin ako sa mga taong pinakamalapit sa akin.
Wala ni isa ang nakinig.
Sa sobrang pressure, kinuha ko ang unang baso.
Pagkalunok ko, agad na nagliyab ang lalamunan ko.
Matapang na alak iyon.
“Adrian…”
Napahawak ako sa leeg.
“Hindi… ako… makahinga…”
Nagsimulang mamaga ang lalamunan ko. Nanikip ang dibdib ko at halos wala nang hangin na makapasok.
Pero tinakpan ni Bianca ng bridal veil ang mukha ko.
“Ayan! Tapos na ang challenge!”
Hinawakan nina Marco at Patricia ang mga braso ko habang pilit akong nagpupumiglas.
“Bilisan natin! Naghihintay ang pari!”
Akala ni Adrian ay nagtatampo lamang ako.
“Bella, tama na. Mamaya na tayo mag-usap.”
Pagkatapos, binuhat niya ako sa likod niya bilang bahagi ng wedding tradition na inihanda ng mga kaibigan namin.
Gusto kong sumigaw.
Gusto kong sabihin na namamatay na ako.
Pero wala nang boses na lumabas sa bibig ko.
Sa bawat hakbang niya, humihina ang paghinga ko.
Hanggang sa tuluyan itong tumigil.
Namatay ako sa likod ng sarili kong fiancé habang patuloy ang musika, tawanan at palakpakan ng mga bisita.
Ilang sandali pagkatapos, nakita ko ang sarili kong katawan mula sa itaas.
Nakabitin ang mga kamay ko.
Nakatagilid ang ulo ko.
Pero patuloy pa rin sa paglalakad si Adrian.
Hindi ko maipaliwanag kung paano ko nakita ang lahat. Para akong nakatayo sa labas ng sarili kong katawan, hindi marinig ng sinuman, hindi makahawak ng kahit ano.
Pagdating sa bridal car, inilapag ako ni Adrian sa upuan.
“Bella, tingnan mo ako. Huwag ka nang magtampo.”
Hinawakan niya ang kamay ko.
Biglang nawala ang ngiti niya.
“Bella… bakit parang yelo ang kamay mo?”
Hinawakan niya ang aking pisngi.
“Bella?”
Walang sagot.
“Isabella?”
Nagsimulang manginig ang kanyang boses.
“Love, wake up.”
Hinila niya ang bridal veil mula sa mukha ko.
Nakita niya ang maputla kong labi.
Ang mga matang hindi na gumagalaw.
At ang katawang hindi na humihinga.
“HELP!”
Umalingawngaw ang sigaw niya sa buong parking area.
“PLEASE! SOMEBODY HELP!”
Tumakbo si Marco papunta sa sasakyan.
“Ano'ng nangyari?”
“Hindi siya humihinga!”
Namutla ang kuya ko.
“Hindi maaari…”
Agad na tumawag ng ambulansiya ang isa sa mga wedding coordinator. Isang bisitang may medical training ang lumapit at nagsimulang magbigay ng emergency assistance habang hinihintay ang mga responder.
Pero napakatagal nang hindi napansin ang aking kalagayan.
Nakatayo ako sa tabi ng sasakyan, pinagmamasdan ang kaguluhan.
Gusto kong hawakan ang kamay ni Adrian.
Gusto kong sabihin na kanina pa ako humihingi ng tulong.
Pero wala nang makarinig sa akin.
At doon ko nakita si Bianca.
Nakatayo siya sa may pintuan ng hotel.
Habang umiiyak ang lahat, may kakaibang ngiti sa kanyang mukha.
Hindi iyon ngiti ng taong nagulat sa isang aksidente.
Ngiti iyon ng taong may inaasahang mangyari.
Napatingin siya sa akin.
O sa direksiyon kung saan ako nakatayo.
Pagkatapos, dahan-dahan niyang ibinulong:
“Sa wakas.”
Nanlamig ako kahit wala na akong katawan.
Sinadya niya.
Pero paano ko mapatutunayan ang isang krimeng hindi na ako makapagsasalita upang isumbong?
Dinala ako sa pinakamalapit na ospital.
Sumama si Adrian sa ambulansiya.
Mahigpit niyang hawak ang kamay ko habang paulit-ulit na sinasabi:
“Please, Bella. Huwag mo akong iwan.”
Sinubukan akong buhayin ng medical team.
Pero makalipas ang ilang sandali, lumabas ang doktor at kinausap ang pamilya ko.
“I'm sorry. We did everything we could.”
Napaupo si Adrian sa sahig.
Hindi siya makapagsalita.
Si Marco naman ay napasandal sa dingding habang umiiyak.
Si Patricia ay paulit-ulit na nagsasabing hindi niya alam na ganoon kalubha ang mangyayari.
Pero alam nila.
Lahat sila ay binalaan ko.
At wala ni isa ang nakinig.
Dumating ang nanay kong si Teresa kasama ang tatay kong si Roberto.
Nang malaman nilang wala na ako, halos mawalan ng malay si Mama.
“Anak ko…”
Paulit-ulit niyang hinahaplos ang mukha ko.
“Isabella, anak, gumising ka…”
Hindi ko na kinaya ang tanawin.
Pero kahit gustuhin kong lumayo, para bang may hindi nakikitang puwersang nagpapanatili sa akin malapit sa mga taong naiwan ko.
Kinagabihan, dumating ang mga pulis.
Dahil biglaan at hindi inaasahan ang aking pagkamatay, nagsimula silang mangalap ng impormasyon tungkol sa nangyari bago ako nawalan ng malay.
Isa-isang kinausap ang mga taong naroon sa wedding preparation area.
Unang nagsalita si Bianca.
“Officer, aksidente lang po iyon.”
Umiiyak siya habang hawak ang panyo.
“Wedding tradition lang. Hindi ko alam na ganoon kalubha ang allergy niya.”
Napahigpit ang kamao ni Adrian.
“Bianca, sinabi niyang allergic siya.”
Napatingin sa kanya ang babae.
“Kuya Adrian, akala ko nagbibiro lang siya!”
“Hindi siya nagbibiro!”
Napaatras si Bianca.
“Bakit mo ako sinisisi? Ikaw rin naman ang nagsabing uminom siya!”
Natahimik si Adrian.
At doon ko nakita ang unang bakas ng tunay na pagsisisi sa kanyang mukha.
Hindi niya maitanggi ang sinabi ni Bianca.
Dahil totoo iyon.
Siya mismo ang nagsabing isang maliit na tagay lamang iyon.
Makalipas ang dalawang araw, lumabas ang paunang medical findings.
Ang pagkamatay ko ay nauugnay sa matinding allergic reaction matapos makainom ng alak.
Pero hindi doon natapos ang imbestigasyon.
May isang bagay na natuklasan ang mga pulis.
Ang mga basong inilagay ni Bianca sa mesa ay hindi pare-pareho ang laman.
Ayon sa mga nakuhang video at sa mga taong naghanda ng inumin, karamihan sa mga baso ay may diluted fruit punch.
Pero ang unang basong iniabot niya sa akin ay may matapang na alak.
At may ebidensiyang si Bianca mismo ang naghanda ng basong iyon nang hiwalay.
Nagsimulang magduda ang mga imbestigador.
Bakit kailangang iba ang unang baso?
At bakit iyon mismo ang ipinilit niyang ipainom sa akin?
Mas lumalim ang misteryo nang makuha nila ang cellphone ni Bianca bilang bahagi ng legal na imbestigasyon.
May mga mensahe siyang ipinadala sa isang kaibigan dalawang linggo bago ang kasal.
“Hindi ko hahayaang maging asawa niya si Isabella.”
At isa pang mensahe:
“Alam kong hindi niya kayang uminom. Kailangan lang siyang mapilit sa harap ng lahat.”
Nang mabasa iyon ni Adrian, parang nawalan siya ng lakas.
“Diyos ko…”
Hindi niya matanggap na ang babaeng itinuring niyang kapatid ay maaaring may planong saktan ang babaeng pakakasalan niya.
Pero ang mas masakit ay ang katotohanang siya mismo ang tumulong upang maisakatuparan ang plano.
Kinompronta niya si Bianca sa presensiya ng kanyang abogado at ng mga imbestigador.
“Bakit mo ginawa iyon?”
Umiyak si Bianca.
“Kuya Adrian, mahal kita!”
Napatigil siya.
“Ano?”
“Hindi kita minahal bilang kapatid!”
Napahawak si Bianca sa dibdib.
“Buong buhay ko, ikaw ang kasama ko. Ikaw ang nag-aalaga sa akin. Ikaw ang nagbibigay sa akin ng lahat ng kailangan ko.”
Napailing si Adrian.
“Bianca…”
“Pero nang dumating si Isabella, palagi mo na siyang inuuna!”
“Dahil siya ang girlfriend ko!”
“Dapat ako!”
Natahimik ang lahat.
Pagkatapos, nagsalita si Bianca sa paraang lalo pang nagpabigat sa nangyari.
“Akala ko matatakot lang siya. Akala ko kapag nagkasakit siya sa araw ng kasal, makikita mong hindi siya bagay sa iyo.”
Nanginginig ang boses ni Adrian.
“Alam mong malubha ang allergy niya.”
Napayuko si Bianca.
“Alam ko.”
“Alam mong maaari siyang mamatay?”
Hindi siya sumagot.
“Bianca!”
Napahagulhol siya.
“Hindi ko akalaing mamamatay siya!”
Pero hindi na mababago ng kanyang pag-iyak ang nangyari.
Namatay ako.
At ang dahilan ay hindi lamang isang maling biro.
May babaeng sadyang gumamit ng aking kahinaan upang sirain ang araw ng kasal namin.
Kasabay nito, may mga taong pinili ang katahimikan at pakikisama sa halip na pakinggan ang malinaw kong pagtanggi.
Nang kumpletohin ng mga imbestigador ang mga kinakailangang ebidensiya, isinampa ang mga kaukulang kaso laban kay Bianca.
Hindi naging mabilis ang proseso.
May mga pagdinig, mga saksi at pagsusuri sa mga video, mensahe at medical findings.
Isa sa pinakamahalagang ebidensiya ang video mula sa camera ng wedding coordinator.
Hindi pala niya pinatay ang recording habang nangyayari ang drinking challenge.
Malinaw sa video ang sinabi ko.
“Adrian, alam mong allergic ako!”
At malinaw rin ang sagot niya.
“Isang maliit na tagay lang, love.”
Nang ipakita iyon sa korte, napayuko si Adrian.
Hindi niya kayang panoorin ang sarili niyang mukha.
Hindi niya kayang marinig ang huling malinaw kong babala.
At hindi niya kayang tanggapin na sa sandaling kailangan ko siyang ipagtanggol, siya pa ang humikayat sa akin na gawin ang bagay na ikinamatay ko.
Si Marco naman ay umiyak nang tumestigo.
“Akala ko simpleng wedding game lang.”
Tinanong siya ng abogado kung alam niya ang aking medical history.
“Oo.”
“Alam mo bang dati nang naospital ang kapatid mo dahil sa reaksiyon sa alcohol?”
Tumango siya.
“Oo.”
“Kung ganoon, bakit mo siya hinikayat na uminom?”
Hindi siya agad nakasagot.
Pagkatapos, mahina niyang sinabi:
“Dahil mas inalala ko ang pagkaantala ng kasal kaysa sa sinabi ng kapatid ko.”
Napahagulhol siya.
“Hindi ko na maibabalik ang buhay niya.”
Si Patricia naman ay umamin ding pinili niyang patahimikin ako dahil ayaw niyang magkaroon ng eksena.
“I was supposed to be her best friend,” umiiyak niyang sabi. “Pero hindi ko siya pinakinggan.”
Sa bawat testimonya, unti-unting nabuo ang buong katotohanan.
Hindi ako namatay dahil hindi ko alam ang panganib.
Alam ko iyon.
Sinabi ko iyon.
Humingi ako ng alternatibo.
Pero pinilit akong pumili sa pagitan ng sarili kong kaligtasan at ng takot na masira ang araw na pinangarap ko sa loob ng maraming taon.
At nang magsimula akong mawalan ng hininga, itinuring nilang pagdadabog ang aking paghingi ng tulong.
Makalipas ang mahigit isang taon, naglabas ng desisyon ang korte.
Napatunayang may pananagutang kriminal si Bianca batay sa mga ebidensiyang ipinakita tungkol sa kanyang sinadyang pagpapainom sa akin sa kabila ng alam niyang panganib.
Hinatulan siya ng pagkakakulong.
Hindi naging dahilan ang kanyang pag-iyak, selos o pag-angking hindi niya inaasahan ang aking pagkamatay upang mawala ang pananagutan niya.
Nang marinig ang hatol, napaupo si Bianca.
“Adrian…”
Tumingin siya sa lalaking minahal niya nang palihim sa loob ng maraming taon.
Pero hindi lumapit si Adrian.
Tahimik lamang siyang tumayo sa tabi ng aking mga magulang.
Pagkatapos, sinabi niya:
“Hindi mo lang sinira ang kasal namin. Kinuha mo ang buhay ni Isabella.”
Napahagulhol si Bianca.
Pero wala nang nagawa ang kanyang mga luha.
Samantala, hindi rin nakaligtas si Adrian sa bigat ng kanyang sariling pagkakamali.
Hindi man siya ang naghanda ng alak, hindi niya maitangging siya mismo ang humikayat sa akin na uminom.
Siya ang taong dapat sana ay pinakanakakaalam ng aking kalagayan.
Siya ang taong nangakong poprotektahan ako.
Pero nang humingi ako ng tulong, inakala niyang nagtatampo lamang ako.
Makalipas ang paglilitis, lumapit siya sa aking mga magulang.
“Mom Teresa, Dad Roberto, alam kong wala akong karapatang humingi ng tawad.”
Tahimik si Papa.
Si Mama naman ay nakatingin lamang sa kanya.
“Pero gusto kong malaman ninyo na habang-buhay kong pagsisisihan ang nangyari.”
Napaluha si Mama.
“Adrian, labindalawang taon kang minahal ng anak ko.”
Tumango siya.
“Alam ko.”
“Hindi niya kailangan ng mamahaling kasal. Hindi niya kailangan ng 99 baso ng alak.”
Napahagulhol si Mama.
“Kailangan lang niyang may isang taong makikinig kapag sinabi niyang hindi niya kaya.”
Napayuko si Adrian.
“I'm sorry.”
Hindi siya niyakap ni Mama.
Hindi rin siya pinatawad agad.
Sinabi lamang niya:
“Sana ang nangyari kay Isabella ay maging dahilan para hindi mo na kailanman balewalain ang pagtanggi ng ibang tao.”
Makalipas ang ilang buwan, nagpasya ang pamilya ko na magtatag ng isang maliit na community awareness program tungkol sa severe allergies at emergency response.
Hindi iyon malaking organisasyon.
Nagsimula lamang ito sa mga seminar sa barangay, paaralan at ilang community centers.
Tinulungan sila ng mga medical professional na magpaliwanag tungkol sa kahalagahan ng pagkilala sa sintomas ng matinding allergic reaction, pag-iwas sa mga kilalang trigger at agarang paghingi ng emergency medical assistance.
Isa sa mga mensaheng inilagay nila sa bawat seminar ay simple lamang:
“Kapag may nagsabing hindi siya maaaring uminom o kumain ng isang bagay dahil sa allergy, paniwalaan siya.”
Hindi kailangang pilitin.
Hindi kailangang subukin.
At lalong hindi dapat gawing laro ang kanyang kaligtasan.
Si Marco ang naging isa sa mga regular na volunteer.
Hindi dahil naniniwala siyang mabubura nito ang kanyang pagkakamali.
Kundi dahil ayaw niyang may ibang kapatid na mawalan ng buhay dahil sa kaparehong kapabayaan.
Si Patricia naman ay lumipat ng trabaho at nagsimulang dumalo sa counseling.
Matagal siyang hindi nakaharap sa aking mga magulang.
Pero isang araw, nagpadala siya ng liham kay Mama.
Hindi siya humingi ng kapatawaran.
Sinabi lamang niyang hindi niya malilimutan ang huling araw na magkasama kami.
At kung maaari niyang ibalik ang oras, hindi niya hahayaang may makapilit sa akin na uminom.
Si Adrian naman ay hindi na muling nagpakasal.
Hindi dahil may sumpang nakatali sa kanya.
Kundi dahil kailangan niyang harapin ang matinding pagsisisi at matutong mamuhay matapos ang nangyari.
Minsan, bumibisita siya sa puntod ko.
May dala siyang puting rosas.
Umupo siya roon nang matagal.
“Bella,” mahina niyang sabi, “akala ko noon, ang pagmamahal ay tungkol sa pagiging masaya natin sa araw ng kasal.”
Napaluha siya.
“Pero ngayon alam kong ang pagmamahal ay tungkol din sa pakikinig kapag natatakot ka, kapag nasasaktan ka at kapag sinasabi mong hindi mo kaya.”
Hinawakan niya ang lapida.
“I'm sorry I learned that too late.”
Nakatayo ako sa tabi niya.
Hindi niya ako nakikita.
Hindi niya ako naririnig.
Pero sa unang pagkakataon mula nang mamatay ako, hindi na galit ang pinakamalakas kong nararamdaman.
Kalungkutan.
Para sa buhay na hindi ko naipagpatuloy.
Para sa mga pangarap na hindi na natupad.
At para sa mga taong kailangan pang mawalan bago matutunang pakinggan ang isang simpleng pagtanggi.
Makalipas ang dalawang taon, nagkaroon ng isang espesyal na pagtitipon ang pamilya ko.
Hindi iyon wedding anniversary.
Hindi rin birthday party.
Isa iyong maliit na programa para sa mga pamilyang may miyembrong may malubhang allergy.
Nakatayo si Mama sa harap ng mga dumalo.
May hawak siyang larawan ko noong araw ng kasal.
Nakasuot ako ng puting gown.
Nakangiti.
Buhay na buhay.
“Ang anak kong si Isabella ay dalawampu't walong taong gulang nang mamatay,” nagsimula siya.
Tahimik ang lahat.
“Alam niya ang kanyang allergy. Sinabi niya ang panganib. Pero hindi siya pinakinggan.”
Napaluha si Mama.
“Hindi ko na maibabalik ang anak ko. Pero kung may isang buhay na maililigtas dahil sa kuwento niya, hindi mawawalan ng saysay ang pagsasalita namin tungkol sa nangyari.”
Nagpalakpakan ang mga tao.
Si Papa ay nakatayo sa tabi niya.
Hawak niya ang kamay ni Mama.
At sa sandaling iyon, naramdaman kong unti-unting gumagaan ang bigat na matagal kong dala.
Hindi dahil naging tama ang nangyari.
Hindi dahil sapat na ang parusa.
Kundi dahil sa wakas, may mga taong natututo mula sa aking kuwento.
Ako si Isabella Mendoza.
Dalawampu't walong taong gulang nang mamatay sa araw na dapat sana ay simula ng bagong yugto ng buhay ko.
Labindalawang taon kong minahal si Adrian Villanueva.
Pinangarap kong maging asawa niya.
Pinangarap kong magkaroon kami ng sariling tahanan.
At pinangarap kong tumanda kasama ang lalaking unang humawak sa kamay ko noong high school.
Pero natapos ang lahat dahil sa isang basong alak na hindi ko naman gustong inumin.
Isang basong alam kong delikado para sa akin.
Isang basong ilang beses kong tinanggihan.
Hindi ko kailanman malilimutan ang huling mga salitang sinubukan kong sabihin.
“Adrian… hindi ako makahinga…”
Sana nakinig siya.
Sana pinaniwalaan niya ako.
Sana may isang taong tumigil sa musika, sa tawanan at sa pagmamadali upang tingnan kung bakit hindi na ako makapagsalita.
Pero hindi na mababago ang nakaraan.
Ang natitira na lamang ay ang aral na iniwan ng aking pagkamatay.
Na walang tradisyon, biro, selebrasyon o pakikisama ang mas mahalaga kaysa sa buhay ng isang tao.
Na ang pagmamahal ay hindi nasusukat sa dami ng sakripisyong kaya mong ipilit sa taong mahal mo.
At na ang salitang “hindi” ay hindi kailangang samahan ng luha, takot o trahedya bago ito igalang.
Sa araw ng kasal ko, gusto ko lamang maging masaya.
Pero sa huli, naging paalala ang aking kuwento na ang tunay na pagmamahal ay nagsisimula sa pakikinig.
Dahil kung talagang mahal mo ang isang tao, hindi mo siya pipiliting patunayan ang pagmamahal niya sa paraang maaaring ikapahamak niya.
At kung may isang bagay akong nais na manatili sa alaala ng lahat, iyon ay ito:
Ang isang simpleng pagtanggi ay sapat nang dahilan upang tumigil.
May you like
Hindi kailangang may mamatay bago ito maintindihan.
WAKAS
