TAON-TAON AKO RAW ANG “SUMISIRA” NG PASKO—KAYA NANG ITULAK NG BIYENAN KO SA NIYEBE ANG 8-TAONG-GULANG KONG ANAK, TUMIGIL AKONG SALUHIN SILA
TAON-TAON AKO RAW ANG “SUMISIRA” NG PASKO—KAYA NANG ITULAK NG BIYENAN KO SA NIYEBE ANG 8-TAONG-GULANG KONG ANAK, TUMIGIL AKONG SALUHIN SILA
“Mom… masama ba akong bata?”
Iyon ang tanong ng walong taong gulang kong anak habang nanginginig siya sa passenger seat ng kotse ko.
Suot niya ang coat ko.
Sobrang laki sa kanya.
Basa ng niyebe ang laylayan ng green sweater niyang may silver snowflake sa dibdib.
Sa likod namin, maliwanag ang bahay ng biyenan kong si Diane.
May malaking Christmas tree.
May mga regalo.
May ham sa oven.
May fireplace.
May tawanan.
At nasa bukas na pintuan ang asawa kong si Daniel.
Hawak niya ang susi ng kotse.
Pero hindi siya lumalapit.
Hindi siya tumatakbo papunta sa anak niya.
Hindi siya umaalis sa tabi ng nanay niya.
“Mom?”
Ulit ni Sophie.
“Masama ba ako?”
Napatingin ako sa kanya.
“Hindi.”
“Then bakit ako pinalabas ni Grandma?”
Hindi ko alam kung paano sasagutin iyon nang hindi sinisira ang puso niya.
Kaya sinabi ko ang tanging bagay na sigurado ako.
“Mali ang ginawa ni Grandma.”
Tumango siya.
Pagkatapos ay tumingin ulit sa bahay.
“Susunod ba si Dad?”
Napapikit ako sandali.
Dati, magsisinungaling ako.
Sasabihin kong:
“Of course.”
O:
“Bigyan mo lang siya ng minuto.”
Dati, lagi kong pinoprotektahan si Daniel mula sa consequence ng sarili niyang katahimikan.
Pero hindi noong gabing iyon.
“Hindi ko alam.”
Iyon ang sagot ko.
At iyon din ang gabing nagsimula akong tumigil.
Isang taon bago iyon, halos perpekto ang Christmas sa bahay ni Diane kung titingnan mula sa labas.
Malaking tree.
Pine candles.
Garlands.
Mamahaling ornaments.
Christmas music.
Mga regalo sa ilalim ng puno.
Pero lahat ng iyon may invisible na tao sa likod.
Ako.
Ako ang gumagawa ng grocery list.
Ako ang nag-oorder ng ham.
Ako ang bumibili ng wine at cider.
Ako ang naghahanap ng gifts para sa mga bata.
Ako ang nagbabayad ng bakery deposit.
Ako ang nagre-reserve ng catering.
Ako ang nagdadala ng extra wrapping paper.
Ako ang nagche-check kung may batteries ang toys.
Ako ang gumagawa ng schedule.
At dahil mas malaki ang income ko kaysa kay Daniel, ako rin ang tahimik na sumasagot sa malaking bahagi ng gastos.
Walang nagsasabing:
“Claire, salamat.”
Ang sinasabi nila:
“Claire, nasaan yung rolls?”
“Claire, kulang ang ice.”
“Claire, nakalimutan mo ba yung cider?”
Hindi ko nakakalimutan.
Halos kailanman.
At kapag may maliit na problemang nangyari?
Ako raw ang sumisira ng Christmas.
Noong taon na iyon, nasa kusina ako nang lumapit si Sophie.
“Mom?”
Pagtingin ko pa lang sa mukha niya, alam kong may problema.
“Ano yun?”
“Sabi ni Grandma ginalaw ko yung angel.”
May porcelain angel si Diane na palaging nasa mantel.
Nasa side table iyon nang araw na iyon.
“Ginalaw mo?”
“Hindi.”
“Then sabihin mo sa kanya.”
“Sinabi ko.”
Bago pa ako makasagot, lumitaw si Diane.
“Sophie.”
Matigas ang boses niya.
“Naghihintay ako.”
Lumapit si Sophie sa akin.
“Hindi ko po ginalaw.”
“Hindi kita tinatanong kung ginalaw mo.”
sabi ni Diane.
“Sinabihan kitang humingi ng tawad.”
“Pero hindi ako yun.”
Doon sumigaw mula sa sala ang kapatid ni Daniel na si Michael.
“Mom, ako yung naglipat ng angel. Sinaksak ko yung speaker sa outlet.”
Dapat tapos na.
Hindi si Sophie.
May umamin.
Pero humalukipkip si Diane.
“Hindi yun ang point.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ano then ang point?”
“Kapag may matanda na nagsabing humingi ng tawad ang bata, hindi siya nakikipagtalo.”
Parang may malamig na bagay na bumaba sa dibdib ko.
“Pero wala siyang ginawa.”
“Claire.”
“Si Michael mismo nagsabi.”
“Hindi mo naiintindihan.”
“Ano ang hindi ko naiintindihan?”
“Respect.”
Napatingin ako sa sala.
Nandoon si Daniel.
Nakaupo.
Nakatingin sa amin.
Nagkatinginan kami.
At ginawa niya yung maliit na iling na ilang taon ko nang kilala.
Huwag mong palakihin.
Huwag mong patulan si Mom.
Panatilihin mo ang peace.
Palagi.
Pero ang “peace” sa pamilya nila ay may isang kondisyon.
Kailangan ako ang manahimik.
Lumapit pa si Sophie sa akin.
Napansin ni Diane.
“See?”
sabi niya.
“Exactly why she behaves this way.”
“Anong way?”
“Akala niya negotiable ang rules.”
“Hindi rule ang pag-amin sa bagay na hindi niya ginawa.”
“Sa bahay ko, ako ang masusunod.”
Pagkatapos ay itinuro niya ang hallway.
“Sophie. Outside.”
Akala ko mali ang narinig ko.
“Ano?”
“Outside.”
Tumingin ako sa bintana.
Umuulan ng niyebe.
“Hindi.”
Tumingin sa akin si Diane.
“Bahay ko ito.”
“At anak ko siya.”
“Then turuan mong rumespeto.”
“Hindi mo siya ilalabas sa snow.”
Doon nagsalita si Daniel.
“Mom.”
Isang salita.
Mahina.
Halos parang siya pa ang humihingi ng tawad sa nanay niya.
“Stay out of it, Daniel.”
At ginawa niya.
Nanatili siyang nakaupo.
Hinawakan ko ang kamay ni Sophie.
“Uuwi tayo.”
Pero mas mabilis si Diane.
Binuksan niya ang front door.
At sa gitna ng pagtatalo, itinulak niya si Sophie palabas.
Hindi malakas na tulak para ihagis siya sa malayo.
Pero sapat.
Walang coat si Sophie.
Nadulas ang paa niya sa porch.
Bumagsak ang isang tuhod niya sa niyebe.
“SOPHIE!”
Tumakbo ako.
Nakita ko ang gulat sa mukha niya.
Pero bago siya tumingin sa akin—
tumingin muna siya sa loob.
Kay Daniel.
Sa tatay niya.
Naghihintay.
Siguro iniisip niyang ngayon tatayo na siya.
Ngayon magsasalita.
Ngayon pipiliin siya.
Hindi.
Tumayo lang si Daniel nang kunin ko na ang coat ko.
“Claire—”
“Wag.”
Binalot ko kay Sophie ang coat ko.
Kinuha ko ang boots niya.
Bag.
Susi.
At umalis kami.
Habang nagmamaneho pauwi, paulit-ulit sa isip ko ang tanong niya.
Masama ba akong bata?
At pagkatapos—
Susunod ba si Dad?
Hindi sumunod si Daniel agad.
Halos isang oras bago siya umuwi.
Pagpasok niya, galit ako.
Pero siya ang unang nagsalita.
“You shouldn't have left like that.”
Napatingin ako sa kanya.
“Ano?”
“Pwede naman nating ayusin doon.”
“Tinulak ng nanay mo ang anak natin sa snow.”
“Hindi niya tinulak nang ganun.”
“Ano'ng ibig sabihin ng ‘nang ganun’?”
“Claire, upset si Mom.”
“At?”
“Everything happened fast.”
“Daniel.”
“I'm not defending her.”
“Yan mismo ang ginagawa mo.”
“Sinabi kong mali siya.”
“Sa akin.”
Tahimik.
“Sinabi mo ba sa kanya?”
Hindi sumagot.
“Daniel.”
“I'll talk to her.”
Doon ako natawa.
“Tomorrow?”
“Kapag kumalma.”
“Sino?”
“Everyone.”
“Yung walong taong gulang na itinulak sa labas ang kailangan kumalma?”
“That's not what I said.”
“Then sabihin mo kung ano ang sinasabi mo.”
Hindi niya kaya.
Sa sumunod na taon, paulit-ulit nagbago ang kuwento ni Diane.
Una:
“Kailangan ng discipline ni Sophie.”
Pagkatapos:
“Hindi ko naman siya tinulak.”
Pagdating ng summer:
“Binuksan ko lang yung pinto at nadulas siya.”
At si Daniel?
Alam niyang mali ang nanay niya.
Pero laging may kasunod.
“Matanda na si Mom.”
“May pride siya.”
“Family pa rin.”
“Hindi tayo pwedeng galit forever.”
Hindi ko kailangan maging galit forever.
Kailangan ko lang tandaan.
Noong October, lumitaw ulit ang family Christmas group chat.
Christmas at Diane's!
Parang walang nangyari.
May listahan.
Dinner.
Gifts.
Games.
Desserts.
At gaya ng dati, may mga bagay na walang pangalan ng taong gagawa.
Dahil assumed na ako iyon.
Nag-reply ako nang isang beses.
Hindi kami pupunta ni Sophie.
At ngayong taon, hindi rin ako bibili ng group gifts.
Hindi ako mag-oorder ng groceries.
Hindi ako sasagot sa catering.
Hindi ako mag-aayos ng activities.
Hindi ako bibili ng last-minute items.
Hindi ako magbabayad ng kahit anong bahagi ng celebration.
Send.
Nasa kabilang side ng kitchen table si Daniel.
Binasa niya.
“Nilagay mo talaga lahat?”
“Oo.”
“Parang contract.”
“Clarity.”
“Maiisip ni Mom na pinaparusahan mo siya.”
“Karapatan niyang isipin yun.”
“Claire.”
“Hindi ako pumipigil sa kanila mag-Christmas.”
“Alam mo namang ikaw gumagawa ng halos lahat.”
“Exactly.”
Hindi niya nagustuhan ang sagot.
Pero hindi ako umatras.
Dumating ang requests.
Si Michael:
“Pwede ikaw na sa gifts ng kids? Ikaw kasi magaling pumili.”
“No.”
Si Diane:
“Ito yung bakery link. Order the usual bago maubos.”
Sumagot ako:
“Kayo na ang kailangang umorder ngayong taon.”
Si Daniel:
“Nasaan yung Christmas spreadsheet mo?”
“Nasa laptop ko.”
“Pwede paki-send?”
“Hindi.”
“Bakit?”
“Alam ninyo kung sino ang pupunta. Gumawa kayo ng sarili ninyong listahan.”
Sa bawat no, may guilt.
Hindi ako magsisinungaling.
Minsan hawak ko ang cellphone ko at naiisip:
Mas madali sigurong ako na lang.
Then tatanungin ako ni Sophie:
“Mom, dito pa rin tayo sa Christmas, di ba?”
At nawawala ang guilt.
“Oo.”
“Promise?”
“Promise.”
Dumating ang Christmas.
Maliit lang ang tree namin.
Medyo tabingi dahil si Sophie ang pumili.
May handmade ornaments.
May lights na hindi pantay.
At perfect iyon.
Nag-pancakes kami sa umaga.
Nanood ng movies.
Gumawa ng cookies.
Walang sumigaw.
Walang batang pinilit humingi ng tawad sa bagay na hindi niya ginawa.
Bandang hapon, nagbihis si Daniel.
“Pupunta ako kay Mom.”
Alam ko.
“Okay.”
“Kailangan kong magpakita.”
“Okay.”
“Babalik ako.”
Hindi sumagot si Sophie.
Iyon ang mas masakit.
Noong dati, tatanungin niya:
“Anong oras, Dad?”
Ngayon—
wala.
Umalis siya.
Kami ni Sophie nagpatuloy sa ginagawa namin.
Bandang 6:30 p.m., tumunog ang cellphone ko.
Michael.
Hindi ko sana sasagutin.
Pero ginawa ko.
“Claire, please.”
Maingay sa likod.
May umiiyak na bata.
May nagsisigawan.
“Ano?”
“Hindi dumating yung caterer.”
“Okay.”
“Hindi pala fully paid.”
“Okay.”
“Akala ni Mom ikaw nag-handle ng balance.”
“Hindi.”
“Walang main dinner.”
“Then order kayo.”
“Christmas! Lahat halos closed o booked.”
“Then gumawa kayo ng sandwiches.”
“Claire.”
“Ano?”
“Yung gifts ng kids, kulang.”
“Bakit?”
“Akala namin—”
Huminto siya.
“Akala ninyo ako.”
Tahimik.
“Yung bakery?”
“Sold out.”
“Sorry.”
“Can you help?”
Tumingin ako kay Sophie.
Nasa dining table.
Nagkukulay.
Mainit.
Ligtas.
Masaya.
“Hindi.”
Binaba ko.
Makalipas ang ilang minuto, si Diane.
“Anong ginawa mo?”
“Wala.”
“Sinira mo ang Christmas!”
“No, Diane.”
“Walang pagkain! Walang tamang gifts! Wala yung cake!”
“Bakit kasalanan ko?”
“Alam mong ikaw gumagawa ng mga yun!”
“Sinabi ko noong October na hindi ko gagawin.”
“Ginawa mo ito para parusahan ako!”
Huminga ako.
“Hindi.”
Tumingin ako sa anak ko.
“Tumigil lang akong saluhin kayo.”
Binaba ko.
Then tumawag si Daniel.
Ibang-iba ang boses.
Hindi galit.
Hindi defensive.
Mahina.
“Claire.”
“Ano?”
“Pwede ba akong umuwi?”
Napatingin ako sa orasan.
“Bahay mo rin ito.”
“I know.”
Tahimik.
“Pero gusto kong itanong.”
Doon ako napahinto.
Dahil sa unang pagkakataon—
nagtanong siya.
Hindi nag-assume.
“Okay.”
Twenty minutes later, dumating siya.
May snow sa balikat.
May grocery bag.
May melting ice cream.
At mukha siyang natalo sa isang laban na siya rin ang gumawa.
Hindi siya lumapit agad sa akin.
Lumuhod siya sa harap ni Sophie.
Nag-angat ng tingin ang anak namin.
“Hi, Dad.”
“Hi.”
Tahimik.
“Sophie, may kailangan akong sabihin.”
Tumingin sa akin si Sophie.
Tumango ako.
Bumalik siya sa tatay niya.
“Mali yung ginawa ni Grandma last Christmas.”
Hindi gumalaw si Sophie.
“At mali rin yung ginawa ko.”
Napayuko si Daniel.
“Hindi ako tumayo.”
Nanginig ang boses niya.
“Hindi kita pinrotektahan.”
Tahimik ang anak ko.
“Hindi ka masamang bata.”
Napaluha si Daniel.
“Hindi ka kailanman naging masamang bata.”
Dahan-dahang ibinaba ni Sophie ang crayon.
“Bakit hindi ka tumayo?”
Iyon ang tanong.
Walang adult excuse na sapat.
Hindi “nangyari nang mabilis.”
Hindi “galit si Grandma.”
Hindi “ayokong lumala.”
Matagal bago sumagot si Daniel.
“Dahil duwag ako.”
Napatingin ako sa kanya.
Hindi ko inasahan.
“Takot akong kontrahin si Grandma.”
Nagpunas siya ng mata.
“At hinayaan kong ikaw ang masaktan para hindi ako mahirapan.”
Tahimik.
“Sorry.”
Hindi agad niyakap ni Sophie ang tatay niya.
At hindi ko siya pinilit.
“Galit pa ako.”
sabi niya.
Tumango si Daniel.
“Okay.”
“Hindi kita patawad ngayon.”
Masakit iyon sa mukha niya.
Pero tumango ulit.
“Okay.”
“Pwede bukas?”
Napatawa siya habang umiiyak.
“Pwede kahit kailan ka ready.”
Tumayo siya.
Hindi ko siya niyakap.
Hindi rin iyon magic reset.
Nang makatulog si Sophie, nag-usap kami.
“Hindi sapat yung sorry.”
sabi ko.
“Alam ko.”
“Isang taon, Daniel.”
“I know.”
“Isang taon mong pinilit na kalimutan natin.”
“Alam ko.”
“Bakit ngayon?”
Tahimik siya.
Pagkatapos ay sinabi:
“Dahil nakita ko sila ngayong gabi.”
“Ano'ng ibig sabihin?”
“Walang food. Kulang gifts. Nag-aaway lahat.”
“Then?”
“Si Mom galit na galit sa iyo.”
“Nothing new.”
“Sinabi niyang ginawa mo raw yun para sirain ang Christmas.”
Umupo siya.
“At bigla kong na-realize na wala ka naman doon.”
Tahimik ako.
“Wala ka.”
ulit niya.
“Pero ikaw pa rin ang sinisisi.”
Doon ako napatingin sa kanya.
“Exactly.”
“Then naalala ko last year.”
Napayuko siya.
“Wala ring ginawa si Sophie.”
Nanikip ang dibdib ko.
“Pero siya ang pinarusahan.”
Tumango siya.
“Ganun pala palagi.”
Hindi ako sumagot.
Kailangan niyang makarating doon nang mag-isa.
“Kapag may problema sa family namin, kailangan may isang taong sisihin para hindi kailangang tingnan ni Mom yung sarili niya.”
“Daniel—”
“At matagal na panahon, ikaw yun.”
Tahimik.
“Last year, naging si Sophie.”
Doon ako napaluha.
Hindi dahil bago sa akin.
Dahil sa wakas nakita niya.
“Hindi ko alam kung maaayos natin.”
sabi ko.
“Alam ko.”
“Hindi ako babalik sa bahay ng nanay mo.”
“Okay.”
“Hindi ko hahayaang mapag-isa siya kasama si Sophie.”
“Okay.”
“At kapag may ginawa siyang ganun ulit—”
“Hindi na kailangan.”
Napakunot noo ako.
“Ano?”
“Hindi na pupunta si Sophie kung ayaw niya.”
Iyon ang unang pagkakataon na hindi niya sinabing:
“Pero family.”
Nag-counseling kami.
Hindi isang session.
Hindi tatlo.
Halos isang taon.
May mga araw na gusto kong sumuko.
Dahil lumabas na hindi lang Christmas ang problema.
Sa buong marriage namin, sanay si Daniel na ako ang nag-aayos.
Ako ang taga-plano.
Ako ang taga-bayad kapag may kulang.
Ako ang taga-salo sa emosyon ng pamilya niya.
At siya?
Peacekeeper daw.
Pero natutunan niya sa counseling na hindi peacekeeping ang ginagawa niya.
Avoidance.
Kapag may inaapi at pinili mong huwag kumilos para walang gulo—
hindi ka neutral.
Tinulungan mo ang taong may kapangyarihan.
Si Diane naman, hindi natuwa sa pagbabago.
Tatlong buwan niya kaming hindi kinausap.
Pagkatapos nagpadala siya ng message kay Daniel:
“Your wife has brainwashed you against your mother.”
Hindi siya sumagot.
Dati, magpapaliwanag siya.
Magmamakaawa.
Ngayon, wala.
Pagkatapos ay nag-message sa akin.
“I hope you're happy. You broke my family.”
Hindi ko sinagot.
Pero si Daniel ang sumagot mula sa sarili niyang phone.
“Mom, hindi si Claire ang dahilan kung bakit may distance tayo. Yung ginawa mo kay Sophie at yung pagtanggi mong akuin iyon ang dahilan.”
Ipinakita niya sa akin.
Hindi ko siya pinuri na parang bata.
Pero sinabi ko:
“Salamat.”
Dahil iyon ang dapat niyang ginawa isang taon bago.
Makalipas ang limang buwan, dumating ang unang tunay na apology ni Diane.
Hindi:
“Sorry kung nasaktan siya.”
Hindi:
“Sorry pero disrespectful siya.”
Hindi:
“Misunderstanding lang.”
Sinulat niya:
“Mali akong palabasin si Sophie. Mas mali akong sisihin siya sa bagay na hindi niya ginawa. At mali akong baguhin ang kuwento pagkatapos dahil nahihiya akong aminin ang ginawa ko.”
Binasa ko kay Sophie.
Nine na siya noon.
“Gusto mo siyang makita?”
tanong ko.
Nag-isip siya.
“Hindi pa.”
“Okay.”
At hindi pa.
Walang pilitan.
Makalipas ang ilang buwan, siya mismo nagsabi:
“Pwede siguro sa restaurant.”
Neutral place.
Isang oras.
Kasama kami ni Daniel.
Iyon ang boundary niya.
Tinanggap namin.
Pagdating ni Diane, may dala siyang regalo.
Umiling si Sophie.
“Hindi ko kailangan.”
Napahiya si Diane.
Pero ibinaba niya ang gift.
“Okay.”
Nag-usap sila.
Hindi dramatic.
Hindi biglang bumalik sa dati.
Pero bago umalis, sinabi ni Diane:
“Sophie, gusto kong malaman mo na hindi ka masamang bata.”
Sumagot ang anak ko:
“Alam ko na.”
Hindi ko mapigilang ngumiti.
Iyon ang pinakamagandang sagot.
Hindi:
“Salamat, Grandma.”
Hindi:
“Pinapatawad kita.”
Alam ko na.
Hindi na niya kailangan ng approval ng lola niya para malaman ang halaga niya.
Lumipas ang isa pang taon.
Christmas ulit.
Hindi kami pumunta kay Diane.
Hindi rin kami nag-host ng buong pamilya.
Kami lang tatlo sa bahay.
Si Daniel ang nag-grocery.
Siya ang nagluto ng ham.
Nasunog nang kaunti.
Siya ang umorder ng dessert.
Nakalimutan niya hanggang December 23 kaya maliit na pie lang ang nakuha niya.
Natawa ako.
“Nasaan ang spreadsheet?”
tanong ko.
“Shut up.”
Tumawa si Sophie.
May maliit kaming tree.
Tabingi pa rin.
Tradition na raw sabi niya.
Pagkatapos kumain, binuksan namin ang gifts.
May ibinigay si Daniel kay Sophie.
Maliit na box.
Sa loob, isang porcelain angel.
Napatingin ako sa kanya.
Si Sophie rin.
Agad nagsalita si Daniel.
“Hindi galing kay Grandma.”
Hinawakan ni Sophie ang angel.
“Then kanino?”
“Sa akin.”
“Bakit?”
“Para ilagay mo kahit saan mo gusto.”
Natahimik ako.
Si Sophie naman, ngumiti.
Dinala niya ang angel sa mantel.
Inilagay.
Tiningnan.
Pagkatapos ay kinuha ulit.
Inilipat sa end table.
Napatawa ako.
Napatawa rin si Daniel.
“Perfect.”
sabi niya.
At doon ko naramdaman kung gaano kalayo na kami mula sa Christmas na iyon.
Hindi naging perpekto ang marriage namin pagkatapos.
Hindi rin naging mabait bigla si Diane.
May boundaries pa rin.
May mga pagkakataong bumabalik ang lumang ugali.
Pero may isang bagay nang nagbago.
Hindi na ako mag-isa sa pagsasabing:
“No.”
At higit sa lahat—
alam na ni Sophie na hindi niya kailangang humingi ng tawad para sa bagay na hindi niya ginawa para lang mapanatili ang katahimikan ng mga matatanda.
Hanggang ngayon, tinatanong pa rin minsan ng mga kamag-anak kung bakit hindi na ako nag-oorganize ng malaking family Christmas.
Simple ang sagot ko.
“Retired na ako.”
Hindi nila alam kung biro iyon.
Hayaan na natin.
Dahil sa loob ng maraming taon, tinawag nilang pagmamahal ang libreng trabaho ko.
Tinawag nilang family tradition ang perang tahimik kong inilalabas.
Tinawag nilang peace ang pananahimik ko.
At tuwing may problema, sinasabing ako ang “sumisira” ng Pasko.
Noong tumigil ako—
walang caterer.
Walang cake.
Kulang ang regalo.
Walang spreadsheet.
At doon lang nila nakita kung gaano karaming bagay ang kusang nangyayari dahil may isang babaeng tahimik na gumagawa ng lahat.
Pero hindi iyon ang pinakamahalagang natutunan ko.
Ang pinakamahalaga ay nang gabing itinulak ni Diane ang anak ko sa snow.
Akala ko ang trabaho ko bilang asawa ay panatilihing buo ang pamilya.
Mali pala.
Ang una kong trabaho bilang ina ay siguraduhing hindi kailangang masaktan ang anak ko para lang magmukhang buo ang pamilya.
Kaya noong tumawag si Diane nang 6:30 ng Christmas at sinabi niyang:
“Sinira mo ang Pasko!”
hindi ako nakonsensya.
Dahil hindi ko sinira ang Pasko nila.
Tumigil lang akong gawin para sa kanila ang lahat ng bagay na hindi nila kailanman napansing ako pala ang gumagawa.
At sa kabilang dulo ng bahay, ligtas at mainit ang anak ko.
Walang coat na kailangang ibalot sa kanya.
Walang pintong isinasara sa mukha niya.
Walang matandang nagsasabing kailangan niyang matutong rumespeto.
May you like
Nakaupo lang siya sa sahig, tumatawa habang inililipat ang maliit na porcelain angel kung saan niya gusto.
At sa wakas, wala nang kahit sinong nagsasabing kailangan niyang humingi ng tawad dahil doon.
