NAGPA-BREAST REDUCTION SURGERY ANG PITUMPUNG TAONG GULANG KONG NANAY PARA SA KANYANG KAARAWAN, PERO NANG MAKAUWI SIYA, INALIS NG TATAY KO ANG LAHAT NG SALAMIN SA KUWARTO—AT NANG TUMUNOG ANG DOORBELL, BIGLANG NABISTO ANG ISANG LIHIM NA MATAGAL NANG IKINUKUBLI NG PAMILYA NAMIN
NAGPA-BREAST REDUCTION SURGERY ANG PITUMPUNG TAONG GULANG KONG NANAY PARA SA KANYANG KAARAWAN, PERO NANG MAKAUWI SIYA, INALIS NG TATAY KO ANG LAHAT NG SALAMIN SA KUWARTO—AT NANG TUMUNOG ANG DOORBELL, BIGLANG NABISTO ANG ISANG LIHIM NA MATAGAL NANG IKINUKUBLI NG PAMILYA NAMIN
Sa buong buhay ko, lagi kong naririnig ang reklamo ng nanay ko tungkol sa likod niya.
Simula nung bata pa ako, nakikita ko siyang umiiling pagkatapos maglaba, humawak sa bewang, huminga nang malalim bago tumayo mula sa upuan.
"Masakit na naman," lagi niyang sabi.
Pero hindi niya kailanman ginawa ang kahit ano tungkol doon.
Nung edad na animnapu siya, hindi na siya makatagal nang nakatayo sa kusina nang matagal.
Nung animnapu't walo, halos imposible nang humanap ng comfortable na bra.
Kaya nung mag-pitumpu siya, ginawa niya ang desisyon na pinag-usapan niya nang ilang dekada.
Nag-schedule siya ng breast reduction surgery.
Hindi masaya ang tatay ko.
"Perfect ka na," paulit-ulit niyang sinasabi. "Bakit mo kailangang baguhin?"
Pero hindi ginagawa ng nanay ko iyon para magmukhang mas bata.
"Gusto ko lang," sabi niya, "na gumugol ng natitirang taon ko nang hindi nasasaktan."
Matagumpay ang operasyon.
Kinuha ko siya sa hospital dalawang araw pagkatapos.
Naghihintay ang tatay ko sa bahay.
Pero pagpasok namin sa kuwarto nila, tumigil ang nanay ko.
Nawala ang malaking salamin sa ibabaw ng dresser.
Nawala rin ang full-length mirror sa tabi ng closet.
Kahit yung maliit na vanity mirror na pag-aari niya mula nung dalawampung taon pa siya, wala na.
"Brad?" tawag niya sa tatay ko.
Lumitaw si Papa sa pintuan.
Natawa si Mama nang bahagya, pero may kaba.
"Anong ginawa mo?"
"Hindi ka pa dapat tumingin," sagot ni Papa.
"Sinabihan na ako ng surgeon tungkol sa pamamaga," sabi ni Mama.
Umiling si Papa.
"Hindi iyon ang pamamaga."
May kakaiba sa boses niya.
Napalingon ako.
Mukha siyang takot.
Nawala ang ngiti ni Mama.
"Ano'ng hindi mo sinasabi sa akin?"
Tumingin si Papa sa akin, pagkatapos kay Mama.
"Tumawag ang surgeon mo habang natutulog ka."
Nanlamig ang tiyan ko.
"Bakit siya tatawag sa'yo?" tanong ko.
Hindi sumagot si Papa.
Sa halip, lumapit siya sa closet at kinuha ang isang lumang shoebox na hindi ko pa kailanman nakita.
Tinitigan iyon ni Mama.
"Saan mo nakuha 'yan?"
Binuksan ni Papa ang kahon.
May lamang lumang litrato sa loob, nakaharap pababa.
Bago pa makuha ni Mama ang litrato, tumunog ang doorbell.
Pagkatapos, may kumatok nang malakas.
Nanigas si Papa.
Bumaba ako at binuksan ang pinto.
May dalawang taong nakatayo sa labas.
Isang lalaki, mga animnapu't limang taong gulang, naka-polo, may suot na ID—hospital staff.
Isang babae, mga tatlumpung taong gulang, naka-blazer, may hawak na envelope.
"Good afternoon," bati ng lalaki. "We're looking for Mrs. Elizabeth Santos."
"Ako ang anak niya," sagot ko. "May problema ba?"
Nag-exchange ng tingin ang dalawa.
"May kailangan kaming pag-usapan tungkol sa surgery niya," sabi ng babae. "Kasama ba siya?"
"Kakauwi lang namin," sabi ko. "Bakit hindi na lang kayo tumawag?"
"We tried," sagot ng lalaki. "Multiple times. Hindi sumasagot si Mr. Santos."
Naramdaman kong may bumaba sa hagdan.
Si Papa.
Nakita niya ang dalawang tao.
Namutla siya.
"Brad Santos?" tanong ng babae.
Tumango si Papa.
"Kailangan naming makausap ang asawa ninyo," sabi niya. "Tungkol sa biopsy results."
Nanlamig ako.
"Biopsy?" ulit ko. "Anong biopsy?"
Tumingin sa akin ang babae.
"During the surgery," sabi niya, "the surgeon noticed an unusual mass in the tissue. Standard protocol is to send samples for biopsy. The results came back this morning."
Umakyat si Mama.
Hinihingal.
Nakita niya ang dalawang tao.
"Sino kayo?" tanong niya.
"Mrs. Santos," bati ng lalaki. "I'm Dr. Mendes from pathology. This is Attorney Reyes. We need to discuss your biopsy results."
Napahawak si Mama sa railing.
"Ano'ng resulta?"
Tumingin sa kanya si Dr. Mendes.
"Malignant," sabi niya. "Stage two breast cancer. Nakuha namin ang tumor during the reduction, pero kailangan natin ng follow-up treatment. Chemotherapy. Radiation. At kailangan nating i-discuss ang legal consent dahil—"
"Legal consent?" putol ko. "Para saan?"
Tumingin sa akin si Attorney Reyes.
"Kasi hindi ninyo alam," sabi niya, "na may cancer na si Mrs. Santos bago pa siya nag-undergo ng surgery."
Napalingon ako kay Mama.
"Ma?"
Yumuko siya.
"Alam ko na," bulong niya.
Nanlamig ang buong paligid.
"Alam mo na?" ulit ko.
Tumango siya.
"Tatlong buwan na."
"Tatlong buwan?!" sigaw ko. "Bakit hindi mo sinabi?!"
"Kasi ayaw kong mag-alala kayo," sagot niya, umiiyak na.
"Ayaw mong mag-alala?!" singhal ko. "Ma, cancer 'yan! Hindi simpleng lagnat!"
Lumapit si Papa.
"Elizabeth," tawag niya, nanginginig ang boses.
Tumingin sa kanya si Mama.
"Kaya mo ba inalis ang mga salamin?" tanong niya.
Tumango si Papa.
"Kasi alam mo," patuloy ni Mama, "na kapag nakita ko ang sarili ko, makikita ko na rin ang sakit. At ayaw kong tingnan."
"Pero Ma—"
"Hindi ko kaya," putol niya, umiiyak na. "Hindi ko kaya tingnan ang sarili ko habang alam kong may cancer ako. Kaya hiniling ko kay Papa na alisin ang lahat ng salamin. Para kahit sandali, makalimutan ko."
Napaupo ako sa hagdan.
Hindi ako makapagsalita.
"Pero bakit ngayon lang?" tanong ko pagkatapos ng ilang segundo.
"Kasi," sagot ni Mama, tumingin sa dalawang tao sa pinto, "kailangan ko nang harapin."
Lumapit si Dr. Mendes.
"Mrs. Santos," sabi niya, mas malambot na ang boses, "nakuha namin ang tumor. Clean margins. Pero kailangan pa rin ng treatment para ma-ensure na walang natirang cancer cells."
"Gaano katagal?" tanong ni Mama.
"Six months ng chemo. Pagkatapos, radiation. Pero may magandang prognosis kayo. Stage two pa lang. Malaki ang tsansa na ma-beat natin ito."
Tumango si Mama.
"Okay," sabi niya. "Gagawin ko."
Tumingin siya kay Papa.
"Pero may isang kondisyon," dagdag niya.
"Ano?" tanong ni Papa.
"Ibalik mo ang mga salamin."
Napatigil si Papa.
"Elizabeth—"
"Ibalik mo," ulit niya, mas matigas. "Kasi kailangan kong tingnan ang sarili ko. Kailangan kong harapin kung ano ako ngayon. At kailangan kong makita na hindi ako nag-iisa."
Yumuko si Papa.
Pagkatapos, tumango siya.
Kinabukasan, bumalik ang lahat ng salamin.
At nang tumingin si Mama sa kanyang sarili sa unang pagkakataon pagkatapos ng surgery, hindi siya umiyak.
Ngumiti siya.
"Tignan mo," sabi niya, hawak ang kamay ko. "Ito ako. Pitumpu. Sugatan. Takot. Pero nandito pa rin."
Yumakap ako sa kanya.
"Nandito ka pa rin, Ma."
At sa anim na buwang sumunod, dumaan siya sa chemotherapy.
Nalaglag ang buhok niya.
Pumayat siya.
May mga araw na hindi siya makabangon.
Pero sa bawat session, bago siya pumasok sa treatment room, tumitingin siya sa salamin.
At sinasabi niya sa sarili niya, "Nandito pa rin ako."
At isang taon pagkatapos, nang tawagin siya ng doctor para sa final checkup, sinabi nito, "Clear. Walang cancer."
Umuwi kami.
At pagpasok sa kuwarto, tumigil si Mama sa harap ng salamin.
Tiningnan niya ang sarili niya.
Ang buhok niyang unti-unting tumutubo.
Ang katawan niyang pumayat, pero mas malakas na.
Ang mukha niyang pagod, pero masaya.
At sinabi niya, "Ito ako. Pitumpu't isa. Survivor. At nandito pa rin ako."
Yumakap ako sa kanya mula sa likod.
"Nandito ka pa rin, Ma."
At sa salaming iyon, nakita ko hindi lang ang nanay ko.
May you like
Nakita ko ang babae na nagturo sa akin na ang lakas ay hindi pagiging perpekto.
Ang lakas ay pagtingin sa sarili, kahit nasasaktan, at pagsabi, "Nandito pa rin ako."
